راهکارهای علمی کاهش ریزش گل و میوه در مرکبات

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری، دکتر بابک عدولی، عضو هیات علمی این پژوهشکده، در گفتگویی تخصصی به تبیین دلایل، انواع و راهکارهای مقابله با ریزش گل و میوه مرکبات پرداخت. این گفتگو با هدف ارتقای دانش فنی بهره‌برداران و پاسخ به دغدغه‌های روزمره باغداران انجام شد.

بابک عدولی گفت: ریزش گل و میوه در مرکبات یک فرآیند طبیعی است که در آن درخت برای حفظ تعادل و بقای خود، گل‌ها و میوه‌های اضافی را می‌ریزد. در شرایط عادی، از هر ۲۰۰۰ گل تنها یک میوه باقی می‌ماند. اگر این ریزش در حد متعارف باشد، سلامت درخت و سودآوری باغ تضمین می‌شود؛ اما ریزش بیش از حد منجر به کاهش شدید عملکرد، کاهش سود اقتصادی و ایجاد پدیده سال‌آوری و تناوب باردهی نامنظم می‌گردد.

عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری درباره چهار دوره اصلی ریزش گل و میوه گفت: ریزش اندام‌های زایشی مرکبات به چهار دوره زمانی تقسیم می‌شود که شناخت آن‌ها برای مدیریت باغ حیاتی است. ریزش گل که شامل گل‌های ناقص، ضعیف یا گرده‌افشانی نشده است که معمولاً ۳ تا ۴ هفته پس از ظهور گل‌ها رخ می‌دهد و کاملاً طبیعی است. ریزش میوه‌چه که شامل میوه‌های کوچک به اندازه نخود، با جنین ناقص است که درخت به دلیل ناتوانی در تأمین مواد غذایی لازم، آنها را می‌ریزد. ریزش جودرو یا میانه فصل که این پدیده در اردیبهشت و خرداد رخ می‌دهد و ناشی از رقابت شدید میوه‌ها برای آب و مواد غذایی است. این نوع ریزش یک تنک طبیعی است که با افزایش دما و کم‌آبی تشدید می‌شود تا کیفیت میوه‌های باقی‌مانده تضمین گردد. و ریزش قبل از برداشت که این دوره غیرطبیعی است و معمولاً نشانه‌ای از تنش‌های محیطی شامل کم‌آبی، گرما، کمبود عناصر یا حمله آفات است که خسارت اقتصادی سنگینی وارد می‌کند.

وی عوامل کلیدی مؤثر بر ریزش را برشمرد و گفت: بر اساس تحلیل‌های انجام شده، عوامل متعددی بر شدت ریزش تأثیرگذارند. شرایط اقلیمی، گرمای شدید و بالای ۴۰ درجه سانتی‌گراد که باعث تنش رطوبتی و اختلال در گرده‌افشانی می‌شود. همچنین سرمای اوایل فصل با کاهش فعالیت زنبورها، گرده‌افشانی را مختل می‌کند. نوع گل‌آذین، گل‌آذین‌های برگ‌دار به دلیل تأمین مواد غذایی توسط برگ، ریزش کمتری دارند و میوه‌های درشت‌تری تولید می‌کنند و در زمستان‌های گرم شایع‌ترند. در مقابل، گل‌آذین‌های بی‌برگ در زمستان‌های سرد و طولانی، ریزش شدیدتری را تجربه می‌کنند. رقم و پایه، ارقام ناف‌دار ریزش بیشتری نسبت به بذردار دارند. همچنین پایه‌های سه‌برگچه‌ای مانند پونسیروس به دلیل جذب بهتر آب در خاک‌های خشک، ریزش را کاهش می‌دهند. تغذیه گیاهی، کمبود عناصر بر و روی محرک اصلی ریزش است. تعادل در مصرف ازت نیز حیاتی است؛ کمبود شدید آن باعث ضعف درخت و کمبود خفیف آن نیز با کاهش رشد رویشی، ریزش را افزایش می‌دهد. آفات و بیماری‌ها، حشرات مکنده مانند شته، شپشک، کنه و بیماری‌های قارچی و باکتریایی مانند پوسیدگی قهوه‌ای و شانکر با تغذیه از شیره گیاهی یا آسیب به بافت، ریزش را تشدید می‌کنند.

بابک عدولی در پایان برای مدیریت این پدیده و کاهش خسارت، راهکارهایی را پیشنهاد داد و گفت: انجام هرس سبک در فصل خواب برای حذف شاخه‌های بیمار و کاهش رقابت غذایی و همچنین حلقه‌زنی در زمان گل‌دهی با ایجاد اختلال موقت در خروج مواد غذایی، بنیه شاخه‌های گل‌دار را تقویت کرده و ریزش را کاهش می‌دهد. مدیریت تغذیه برای حفظ تعادل عناصر غذایی بر اساس آزمون خاک و برگ یکی از راهکارهای پیشنهادی است. بهترین زمان عرضه کود ازتی مانند محلول 1 درصد اوره، ۱.۵ تا ۲ ماه قبل از شکوفایی است تا ذخایر درخت برای تشکیل میوه تامین شود و تعداد گل‌آذین‌های برگ‌دار افزایش یابد. و مبارزه تلفیقی با آفات که اقدام به موقع برای کنترل حشرات و بیماری‌ها با استفاده از سموم شیمیایی و روش‌های باغبانی مانند هرس صحیح، زهکشی مناسب و کشت نهال روی پشته‌های مرتفع برای پیشگیری از پوسیدگی‌ها از راهکارهای عملیاتی برای کاهش خسارت و کاهش ریزش گل و میوه در مرکبات می باشند.