رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر:
بذر مقاوم محور اصلی سازگاری کشاورزی ایران با تغییر اقلیم است
به گزارش روابطعمومی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، محمد زمانیان در این گفت و گو، با اشاره به اینکه تغییر اقلیم در دو دهه اخیر به یکی از عوامل تعیینکننده امنیت غذایی جهان تبدیل شده است، گفت: «ایران نیز از این روند مستثنی نیست و افزایش میانگین دما، تغییر الگوی بارش و کاهش منابع آب قابلدسترس تأثیر مستقیمی بر عملکرد و پایداری تولید ارقام زراعی و باغی داشته است.»
رئیس موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر با بیان اینکه مأموریت این مؤسسه از تمرکز صرف بر افزایش عملکرد به سمت پایداری تولید و سازگاری با محیط تغییر یافته، افزود: «هر رقم جدید باید علاوه بر عملکرد بالا، از تابآوری بیشتری نسبت به گرما، خشکی انتهای فصل، شوری آب و خاک و تغییرات فصلی برخوردار باشد.»
زمانیان،٬ ادامه داد: «همچنین ظهور آفات و بیماریهای نوظهور ناشی از تغییر اقلیم از چالشهای مهم برنامههای پژوهشی است.»
وی راهبردهای اصلی مؤسسه را شامل اصلاح ارقام مقاوم به تنشهای غیرزیستی، بهرهگیری از ژرمپلاسمهای بومی سازگار با مناطق خشک و نیمهخشک و استفاده از فناوریهای نوین برای تسریع برنامههای اصلاحی و شناسایی مکانیسمهای فیزیولوژیک تحمل به تنش عنوان کرد.
زمانیان با تشریح اقدامات مؤسسه در توسعه ارقام مقاوم به خشکی، شوری و گرما گفت: «در سالهای اخیر برنامههای اصلاحی ویژهای در محصولات استراتژیک مانند گندم، جو، کلزا و ذرت اجرا شده است.»
وی افزود: «کاهش دوره رشد و بهرهگیری از زودرسی، افزایش بهرهوری مصرف آب، امکان استفاده از آبهای با کیفیت پایینتر در زراعت گیاهانی مانند گندم، جو و تریتیکاله و غربالگری نمونههای بومی و زراعی برای ایجاد بانک ژرمپلاسم مقاوم از جمله این اقدامات بوده است.»
زمانیان با اشاره به استفاده از نشانگرهای مولکولی برای ردیابی ژنهای مرتبط با تحمل تنش و توسعه لاینهای امیدبخش با پایداری عملکرد بالا، اظهار داشت: «این فعالیتها همراستا با اهداف توسعه پایدار بخش کشاورزی است.»
رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، با توجه به اتخاذ سیاست برنامهریزی آیندهنگرانه مبتنی بر دادههای اقلیمی گفت: «نقشههای پیشبینی تغییرات دمایی و بارشی در تدوین برنامههای اصلاحی مناطق کشور لحاظ شده و این دادهها تعیین میکنند که چه صفاتی مانند عمق ریشه، کارایی مصرف آب و دوره رشد کوتاهتر باید در دهه آینده در اولویت قرار گیرند.»
وی با تأکید بر ضرورت توجه به اصلاح نباتات در برنامه ملی سازگاری با تغییر اقلیم، خاطرنشان کرد: «هیچ فناوری مدیریتی یا زراعی نمیتواند جایگزین بذر سازگار با اقلیم شود و بذر مقاوم باید در مرکز سیاستهای اقلیمی قرار گیرد؛ مدیریتهای زراعی میتوانند بستر مناسب برای بهرهوری این بذرها را فراهم کنند.»
زمانیان با بیان اینکه نفوذ ارقام اصلاحشده در غلات آبی حدود ۹۸ درصد، در حبوبات آبی ۱۰۰ درصد، در ذرت ۷۰ درصد و در دانههای روغنی و سویا ۱۰۰ درصد است، افزود: «مؤسسه تلاش دارد با ایجاد مزارع انتخاب مشارکتی و همکاری با معاونت ترویج و بخش خصوصی، اعتماد کشاورزان به بذر داخلی را افزایش داده و عملکرد واقعی ارقام را در مزارع کشاورزان پایش و معرفی کند.»
وی موانع نفوذ ارقام اصلاحشده را اقتصادی، سیاستگذاری و فنی دانست و گفت: «نوسان قیمت نهادهها، تخصیص ارز ارزان به بذرهای وارداتی و دشواری ایجاد پایلوتهای الگویی در برخی محصولات از جمله این موانع است.»
زمانیان ادامه داد: «عدم اطمینان برخی کشاورزان به عملکرد بذر داخلی نیز از چالشهای اجتماعی و اقتصادی این حوزه است و مؤسسه برای رفع این موانع مدل مشارکتی انتقال فناوری بذر را تدوین کرده تا پژوهشگران، مروجان و کشاورزان در قالب مزارع مشترک، ارقام جدید را ارزیابی و معرفی کنند.»
وی درباره یکپارچگی زنجیره پژوهش تا تجاریسازی، اظهار داشت: «مؤسسه از اوایل دهه ۹۰ انتقال فناوریهای خود را به بخش خصوصی آغاز کرده و سالانه بیش از ۲۰ فناوری را در قالب مشارکت غیرانحصاری واگذار میکند؛ تاکنون بیش از ۱۴۰ قرارداد با شرکتهای همکار در حوزه غلات آبی، دانههای روغنی، حبوبات آبی، ذرت و گیاهان علوفهای منعقد شده است.»
زمانیان با اشاره به پایش عملکرد پس از واگذاری ارقام، گفت: «با جمعآوری دادههای عملکرد از مزارع نمونه در استانهای مختلف، وضعیت مقاومت به بیماریها در قالب خزانههای تله در استانهای مختلف رصد میشود؛ این پایشها بازخورد مستمر برای برنامههای اصلاحی آینده فراهم میکند.»
وی با بیان اینکه پیچیدگی فنی تولید بذر هیبرید و برخورداری واردات از ارز ارزان، از دلایل اصلی تداوم واردات بذر در برخی محصولات مانند گوجهفرنگی هیبرید، پیاز و فلفل، است، پیشنهاد داد واردکنندگان ملزم شوند طی دو تا سه سال فناوری تولید را به داخل منتقل کنند.
زمانیان با اشاره به اینکه برنامه ملی «خودکفایی بذر سبزی و صیفی» پیشبینی کرده است تا سال ۱۴۰۸ حداقل ۶۰ درصد نیاز کشور از تولید داخلی تأمین شود، تأکید کرد: «در برخی موارد واردات برخی بذور بدون توجه به تولید داخلی با کیفیت انجام میشود و انتظار میرود با اصلاح قیمت ارز اختصاصی به گروهی از بذور، از تولید ارقام داخلی حمایت شود.»
به گفته او با این حال باید توجه داشت سهم واردات از کل بذر تولید داخل چندان قابل توجه نبوده و توجه به منافع ملی مبنی بر سرمایه گذاری داخلی یا واردات در حجم کم در بررسی اولویت ها لحاظ شود.
رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر نقش شرکتهای دانشبنیان را در جبران شکاف تحقیق تا بازار مهم دانست و خاطرنشان کرد: «این شرکتها در تکثیر بذور طبقات بالا، تولید بذر مادری، تکثیر والدین هیبرید و کنترل کیفیت مشارکت دارند و بازوی اجرایی مؤسسه در انتقال فناوری محسوب میشوند.»
وی ادامه داد: «مؤسسه آمادگی دارد با شرکتهای بزرگ دانشبنیان در حوزه تحقیق و توسعه ارقام جدید، بهویژه در بذور هیبرید، سرمایهگذاری مشترک انجام دهد.»
زمانیان درباره برنامه پنجساله کاهش وابستگی به واردات بذر، گفت: «این برنامه شامل توسعه اصلاح هیبرید در محصولات کلیدی، استفاده از فناوریهای نوین برای تسریع معرفی ارقام جدید، توسعه تعاملات بینالمللی برای دریافت ژرمپلاسم و فناوریهای جدید و همکاری با شرکتهای خصوصی برای تحقیقات مشترک است.»
وی با اشاره به ایجاد بانک ژرمپلاسم مقاوم به تنشهای اقلیمی تا سال ۱۴۱۰ بهعنوان یکی از برنامههای توسعهای مؤسسه، اظهار داشت: «این بانک بخشی از بانک ملی منابع ژنتیکی کشور خواهد بود و با هدف حفظ و استفاده هدفمند از تنوع ژنتیکی بومی ایجاد میشود.»
زمانیان با تأکید بر ضرورت حمایت قانونی از مالکیت فکری ارقام اصلاحشده داخلی، افزود: «مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه و نهال و بذر، ضمن پیگیری ثبت ملی ارقام، از سیاستگذاران انتظار دارد برای تقویت فضای رقابتی و سرمایهگذاری خصوصی، نظام حقوقی مؤثری برای حمایت از حقوق بهنژادگران برقرار کند تا فضای رقابتی و سرمایهگذاری خصوصی تقویت شود.»
رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، اظهار داشت: «چشمانداز آینده اصلاح نباتات کشور باید مبتنی بر تلفیق عملکرد بالا و پایداری اقلیمی باشد چراکه افزایش عملکرد بدون سازگاری با محیط، در شرایط تغییر اقلیم آینده، پایداری تولید را تهدید خواهد کرد.»
زمانیان ادامه داد: «بنابراین راهبرد کلان مؤسسه، تمرکز بر تولید ارقامی است که ضمن بهرهوری بالا از منابع، کمترین نیاز به نهاده و بیشترین سازگاری با محیط را داشته باشند؛ همان چیزی که میتوان آن را «اصلاح برای تابآوری» نامید.»
