عضو هیات علمی بخش حفاظت خاک و آبخیزداری مرکز تحقیقات، آموزش، کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری در گفتوگو با ایسنا ؛
بارش برف مرهمی بر زخمهای بیشمار خشکسالی در بام ایران نیست!
تعاریف کمآبی و خشسکالی با یکدیگر متفاوت است، زمانیکه موضوع کمآبی مطرح میشود، یعنی میزان تولید آب کاهش نداشته است، اما مصارف افزایش پیدا کرده باشد و پاسخگوی نیاز تعریف شده نیست، اما در مبحث خشکسالی میزان بارش و تولید آب نسبت به میانگین کمتر میشود.
وی با اشاره به مهمترین علل بروز خشکسالی، توضیح داد: عمدتاً اقدامات انسانی مگر در سطح جهانی مانند گرمایش زمین تاثیری در خشکسالی ندارد و خشکسالی مربوط به چرخههای هواشناسی و زمین است، انسانها وظیفه دارند که خودشان را برای شرایط خشکسالی آماده کنند و نیاز به مقابله جدی برای حذف این پدیده وجود ندارد و باید تابآوری خود را این شرایط افزایش دهیم.
یوسفی در ادامه در خصوص تاثیرات خشکسالی بر زندگی مردم و جوامع محلی، یادآور شد: زندگی و شغل بسیاری از مردم و جوامع محلی چهارمحال و بختیاری وابسته به شغل کشاورزی دیم و دامداری است، بنابراین در صورت کاهش بارش این کشاورزان دچار مشکل میشوند، همچنین در سالهای خشکسالی علوفه کشت نمیشود و دامداران برای تهیه خوراک دام خود دچار مشکل میشوند.
این عضو هیات علمی بخش حفاظت خاک و آبخیزداری مرکز تحقیقات، آموزش، کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری بیان کرد: اگر وضعیت آبهای زیرزمینی مطلوب باشد، خشکسالی در نبود بارش موثر، طول یکسال تاثیر چندانی در معیشت جوامع محلی که آب مورد نیاز خود را از آبهای زیرزمینی تامین میکنند، ندارد، اما امکان دارد در سالهای ترسالی، بهعلت برداشتهای بیرویه در سالیان گذشته، جوامع محلی وابسته به این منابع در این حوزه دچار مشکل شوند.
وی با اشاره به استراتژیهای مورد نیاز برای مدیریت و کاهش تأثیر خشکسالی، خاطرنشان کرد: بیشترین موضوع مورد تاکید در بحث مدیریت خشکسالی مسئله تابآوری است، باید این آمادگی را داشته باشیم در صورت بروز خشکسالی و کمآبی برای چند سال، کشاورز و دامدار مشکل برای تامین معیشت و حفظ شغل خود نداشته باشد، یعنی اقداماتی را در دستور کار قرار دهیم تا اگر بارش موثری رخ نداد، آب مورد نیاز برای کشاورزی و علوفه مورد نیاز برای دام را به دست او برسانیم.
یوسفی افزود: برای افزایش تابآوری در خشکسالی و کمبود بارش، در گام اول باید پیشبینی دقیق و مناسبی از شرایط جوی و بارش داشته باشیم تا بتوانیم برنامهریزی مناسبی برای شرایط پیش رو داشته باشیم، مدیران نیز باید بر اساس این پیشبینیها اقدامات مناسب را در دستور کار قرار دهند.
این عضو هیات علمی بخش حفاظت خاک و آبخیزداری مرکز تحقیقات، آموزش، کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری با تاکید بر تاثیرات تغییرات اقلیمی بر شدت و فراوانی خشکسالیها، بیان کرد: تغییرات اقلیم ناشی از افزایش دما و گرمایش جهانی است، در سالیان اخیر شاهد افزایش یک یا ۱.۵ درجهای دما بودیم و این مسئله در دهه اخیر موجب افزایش رطوبت هوا شده است، در گذشته رطوبت هوا در بالای اقیانوسها موجب شکلگیری ابر و بارش میشد، اما این افزایش دما تحمل ظرفیت رطوبت را افزایش داده است و موجب میشود هوا شرجی شود و بارش کمتر رخ دهد.
وی تاکید کرد: دولتها باید به مسئله تغییر اقلیم و خشکسالی توجه جدی داشته باشند، بسیاری از کشورهای پیشرفته کنفرانسهای علمی تخصصی در این حوزه برگزار میکنند و راهکارهای پیشنهادی برای کاهش انتشار گاز کربن و گرمایش زمین جهت کاهش تبعات این چالش را در دستور کار قرار میدهند، اما در ایران و استانی همچون چهارمحال و بختیاری باید نظرات کارشناسان در حوزه تغییر اقلیم مورد توجه قرار بگیرد، مدیران نباید دلخوش به بارشهای فعلی و فصلی باشند، باید برای شرایط سخت آماده باشیم، ذخایر آب زیرزمینی نیازمند تقویت است و باید بستههای حمایتی برای کشاورزان و دامداران آماده شود تا در شرایط خشکسالی و کمآبی دچار چالش جدی در تامین معیشت خود نشوند.
یوسفی با بیان اینکه کشور در منطقه خشک دنیا واقع شده است، گفت: در برخی سالها شاهد ترسالی و در برخی سالها دچار خشکسالی هستیم، همچنین با پدیده تغییر اقلیم نیز مواجه هستیم، میزان برداشت از منابع آبی در کشور و چهارمحال و بختیاری نیز بیشتر از ظرفیت است و جایگزینی نیز برای منابع آبی تعریف نکردهایم و هیچ برنامهای برای جوامع محلی در مشاغل دامداری و کشاورزی در زمان خشکسالی نداریم، وضعیت خوبی از نظر منابع آبی نداریم و شرایط آینده بسیار نگرانکننده است.
گزارش فوق، نشاندهنده چالشهای جدی در مواجهه با خشکسالی در چهارمحال و بختیاری است، باوجود اینکه بارشهای نرمال در فصل زمستان نویدبخش به نظر میرسند، واقعیتهای موجود حکایت از نگرانیهای عمیقتری دارند، تأثیرات تغییرات اقلیمی، نوسانات شدید آب و هوایی و تنشهای ناشی از بهرهبرداری نامناسب از منابع آبی، همگی در کنار هم سبب شدهاند که دلهره و نگرانی از آینده منابع آب این استان افزایش پیدا کند.
بر اساس دادههای علمی، خشکسالیهای مداوم و کاهش تدریجی سطح آبهای زیرزمینی وضعیت بهتری نسبت به گذشته نشان نمیدهند، این واقعیت، حاکی از آن است که اتکا به بارشهای نرمال نمیتواند امیدی برای بهبود پایدار وضعیت آبی باشد، باید درک کنیم که فقط بارشهای کافی و بهموقع کافی نیست و لازم است تدابیر جامع برای مدیریت با ذخایر آبی موجود، حفظ و بهینهسازی مصرف آب و بهبود روشهای آبیاری در کشاورزی و صنعت اتخاذ شود.
برای جلوگیری از تکرار بحرانهای آبی و ارتقای تابآوری اکوسیستمهای محلی، نیازی اساسی به تغییر رویکردها و اتخاذ استراتژیهای مدون داریم، تنها از این طریق میتوانیم به سمت آیندهای پایدارتر و مقاومتر قدم برداریم و از منابع آب استان بهگونهای بهرهبرداری کنیم که منافع نسلهای آینده نیز تضمین شود.
