نشست تخصصی "مدیریت هوشمند شترداری؛ کاربرد فناوریهای دیجیتال در ارتقای بهرهوری، پایش گله و توسعه پایدار پرورش شتر
نشست تخصصی "مدیریت هوشمند شترداری؛ کاربرد فناوریهای دیجیتال در ارتقای بهرهوری، پایش گله و توسعه پایدار پرورش شتر" در تاریخ 22 شهریور 1405 با همکاری گروه اقتصادی اجتماعی و بخش علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان و با محوریت معرفی و بررسی سامانه ساربانیار و نرمافزارهای مدیریتی دام، با حضور کارشناسان و پژوهشگران موسسه تحقیقات علوم دامی کشور و مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استانهای سمنان و یزد در مرکز سمنان برگزار شد.
در این نشست، دکتر نادر اسدزاده، معاون پژوهشی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، با اشاره به جایگاه ویژه شتر در قرآن و متون دینی، تأکید کرد که شتر تنها یک دام نیست، بلکه نمادی از آفرینش و ظرفیتهای طبیعت در مناطق خشک است. وی گفت: خداوند در آیه ۱۷ سوره غاشیه انسان را به نگاه کردن به چگونگی آفرینش شتر دعوت کرده است. شتر یکی از سازگارترین دامها با خشکی، کمبود آب، مراتع فقیر و شرایط اقلیمی متغیر است و میتواند بخشی از ظرفیت آینده دامپروری مناطق خشک ایران باشد. دکتر اسدزاده چالشهای اصلی پرورش شتر در کشور را شامل غلبه روشهای سنتی، کمبود دادههای دقیق، ضعف ثبت و شناسایی دامها، محدودیت پایش گله در مراتع گسترده، مخاطرات جادهای و ریلی، دشواری کنترل گله و فاصله میان پژوهش و میدان تولید دانست و افزود: مسئله اصلی این نیست که تجربه نداریم؛ مسئله این است که تجربه را باید به داده تبدیل کنیم. وی سامانه ساربانیار را بهعنوان همیار دیجیتال شترداران معرفی کرد و توضیح داد که این سامانه هر شتر را دارای هویت دیجیتال میکند و امکان ثبت مشخصات هویتی، اطلاعات فنوتیپی (۲۳ شاخص اختصاصی)، سوابق مدیریتی، موقعیت مکانی، برآورد وزن زنده با دقت حدود ۹۵ درصد بدون وزنکشی مستقیم، ارسال هشدار هوشمند پیامکی برای محدودههای خطر و ایجاد شبکه ارتباطی میان شترداران و کارشناسان را فراهم میآورد.
دکتر مرتضی بیطرفثانی، دانشیار و معاون پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی یزد، نیز نتایج عملیاتی سامانه را اعلام کرد. به گفته وی، سامانه در ۶۶ گله از هفت استان شترخیز (خراسان جنوبی، یزد، کرمان، اصفهان، بوشهر، خوزستان و دشت مغان اردبیل) به بهرهبرداری رسیده و تاکنون نزدیک به ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار داده مکانی و حدود ۱۹ هزار پیامک هشدار تولید کرده است. تجربه پایلوت ساغند یزد نیز نشان داد مصرف سوخت روزانه شترداران از ۸ لیتر به ۳ لیتر کاهش یافته و زایش متوالی ۲۳ درصد افزایش پیدا کرده است. دکتر بیطرفثانی همچنین از موفقیت بینالمللی سامانه خبر داد و گفت: در رویداد Global Technical Recognition به مناسبت هشتادمین سالگرد تأسیس فائو، ساربانیار از میان ۴۰۷ اثر ارائهشده از ۷۲ کشور، بهعنوان یکی از ۱۰ درصد آثار برتر انتخاب شد.
در بخش دیگری از نشست، دکتر محمدجواد ابرقوئی، عضو هیأت علمی و رئیس بخش علوم دامی مرکز تحقیقات سمنان، به بررسی نرمافزارهای موجود مدیریت دام پرداخت و اپلیکیشنهایی مانند Camel Farming، LEMRAH، Jamalog و Madani را معرفی کرد. وی با مقایسه قابلیتهای این نرمافزارها تأکید کرد که بسیاری از آنها برای شرایط پرورش دام در کشورهای دیگر طراحی شدهاند و ممکن است با نظام کوچنشینی، مدیریت مرتع و محدودیتهای اینترنتی شترداری ایران کاملاً سازگار نباشند. دکتر ابرقوئی ویژگیهایی مانند رابط کاربری ساده و فارسی، قابلیت کار آفلاین، ورود آسان اطلاعات اولیه و امنیت دادهها را برای پذیرش نرمافزار توسط بهرهبرداران ضروری دانست و ساربانیار را بهعنوان سامانهای بومی که همزمان ثبت اطلاعات، پایش موقعیت، مدیریت مرتع و پشتیبانی تصمیمگیری را پوشش میدهد، برجسته کرد.
دکتر معصومه پازکی، عضو هیئت علمی و رئیس گروه اقتصادی اجتماعی مرکز تحقیقات سمنان، ضرورت گذار از مدیریت سنتی به مدیریت دادهمحور را مطرح کرد. وی تأکید کرد تغییرات اقلیمی، افزایش هزینههای تولید، محدودیت منابع و پیچیدهتر شدن تصمیمگیری، اتکای صرف به تجربه شتردار را ناکافی ساخته است. دکتر پازکی چهار چالش اصلی را برشمرد: تغییرپذیری اقلیم، هزینههای تولید، لزوم پایش مستمر و تصمیمگیری پیچیده در گلههای بزرگ. او گفت مسئله امروز صرفاً افزایش تولید نیست، بلکه مدیریت بهتر یک نظام تولیدی پیچیده و متغیر است. دکتر پازکی با معرفی پارادایم جدید "از تجربه به داده" توضیح داد که شترداری هوشمند نتیجه فرآیندی تدریجی است: از مشاهده مستقیم تا ثبت نظاممند، تحلیل و تصمیم مبتنی بر شواهد. وی تصریح کرد هدف دیجیتالیشدن، جایگزینی تجربه شتردار نیست؛ بلکه ترکیب دانش بومی او با دادههای دقیق و بههنگام است. فناوری باید در کنار تجربه و دانش بومی شترداران به کار رود تا کیفیت تصمیمگیری ارتقا یابد.
