اثر هرس تابستانه بر رشد، عملکرد و کیفیت میوه کیوی رقم هایوارد

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری، بابک عدولی، عضو هیات علمی این پژوهشکده، با تشریح نتایج یک پژوهش کاربردی درباره اثر هرس تابستانه بر رشد، عملکرد و کیفیت میوه کیوی رقم هایوارد، گفت: مدیریت صحیح هرس تابستانه یکی از مهمترین عوامل در بهبود وضعیت رشد درختان کیوی و افزایش کیفیت محصول تولیدی است و انتخاب روش مناسب هرس می‌تواند نقش موثری در افزایش ارزش کیفی محصول و مدیریت بهتر باغ‌های کیوی داشته باشد.

وی با اشاره به اهمیت اقتصادی کیوی در کشور اظهار کرد: کیوی‌فروت از جمله محصولات باغی با ارزش اقتصادی بالا است که به دلیل دارا بودن مقادیر قابل توجهی ویتامین C، ترکیبات فنلی، مواد معدنی و اسیدهای آلی، از جایگاه ویژه‌ای در بازارهای داخلی و صادراتی برخوردار است. به همین دلیل، استفاده از روش‌های مدیریتی مناسب برای افزایش کیفیت و حفظ عملکرد این محصول، همواره مورد توجه پژوهشگران و باغداران بوده است.

عدولی با بیان اینکه هرس تابستانه تنها با هدف حذف شاخه‌های اضافی انجام نمی‌شود، افزود: این عملیات باغی نقش مهمی در ایجاد تعادل میان رشد رویشی و زایشی، بهبود تهویه داخل تاج، افزایش نفوذ نور خورشید، کاهش رقابت شاخه‌های رویشی با میوه‌ها و در نهایت بهبود کیفیت میوه ایفا می‌کند. همچنین این نوع هرس می‌تواند شرایط مناسب‌تری برای تشکیل جوانه‌های بارده سال بعد فراهم کند و در ارتقای عملکرد باغ در بلند مدت موثر باشد.

عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری درباره نحوه اجرای این تحقیق گفت: این پژوهش طی دو سال متوالی در باغ‌های کیوی شهرستان رامسر و روی تاک‌های ۱۵ ساله رقم هایوارد انجام شد. در این مطالعه سه روش مختلف هرس تابستانه شامل هرس متعارف، هرس از آخرین میوه و هرس شاخه پیش‌آهنگ مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت تا اثر هر یک بر ویژگی‌های رشد، عملکرد و کیفیت میوه مشخص شود.

وی ادامه داد: در روش متعارف، شاخه‌های جانبی حذف شده و شاخه‌های بارده پس از چهارمین برگ بعد از آخرین میوه سرزنی شدند. در روش هرس از آخرین میوه نیز شاخه‌های بارده از محل آخرین میوه کوتاه شدند، اما در روش هرس شاخه پیش‌آهنگ، علاوه بر مدیریت شاخه‌های بارده، شاخه‌های رویشی و نرک‌های بخش مرکزی تاج نیز به صورت مستمر حذف شده و تعداد بازوهای باقی ‌مانده روی شاخه‌های پیشاهنگ کنترل می‌شود. در هرس تابستانی به روش شاخه پیشاهنگ، لازم است از اواسط بهار، شاخه‌های نرک و بازوهای ضعیف رویشی از بخش مرکزی تاج حذف و حداقل سه بازوی مناسب به ازای هر متر از شاخه پیش‌آهنگ در هر یک از دو طرف تاج حفظ شود. برای اجرای این شیوه لازم است در ناحیه آویزان تاج (بخش باردهنده تاک)، شاخه‌های جانبی غیربارآور حذف شده و شاخه‌های باردهنده با رشد نامحدود از ششمین برگ بعد از آخرین میوه سرزنی شوند. باقی گذاشتن بازوهای قوی در طول شاخه پیش‌آهنگ که با فواصل منظم از یکدیگر قرار دارند موجب افزایش محصول، درشتی و میزان قند و ویتامین C میوه‌های همان سال شده و در سال بعد نیز امکان حفظ تعداد مناسبی از بازوهای باردهنده در سطح تاج وجود خواهد داشت. اجرای چنین روشی موجب کنترل رشد رویشی تاک شده و سهم قابل توجهی از مواد فتوسنتزی تولید شده توسط بخش رویشی تاک به بخش‌های زایشی می‌رسد. به این ترتیب کمیت و کیفیت محصول در حد قابل قبولی بوده و انبارمانی میوه‌ها نیز بهبود خواهد یافت.  

عدولی اظهار داشت: در این پژوهش شاخص‌های متعددی از جمله شاخص سطح برگ، عملکرد، وزن و ابعاد میوه، میزان ماده خشک، سفتی بافت، مواد جامد محلول، اسیدیته قابل تیتراسیون و ویتامین C مورد ارزیابی قرار گرفت تا تصویری جامع از تاثیر هر روش هرس بر کیفیت محصول ارائه شود.

وی با اشاره به نتایج تحقیق گفت: بررسی‌ها نشان داد روش هرس شاخه پیش‌آهنگ در مقایسه با دو روش دیگر، کمترین شاخص سطح برگ را ایجاد کرد. این موضوع از نظر مدیریت باغ اهمیت زیادی دارد، زیرا کاهش مناسب سطح برگ موجب بهبود نفوذ نور، افزایش تهویه داخل تاج و کاهش سطح تعرق‌کننده می‌شود و شرایط مطلوب‌تری را برای رشد و باردهی درخت فراهم می‌کند.

عضو هیات علمی پژوهشکده افزود: نتایج همچنین نشان داد بیشترین میزان ماده خشک میوه در روش هرس شاخه پیش‌آهنگ به دست آمد. افزایش ماده خشک از شاخص‌های مهم کیفیت در میوه کیوی محسوب می‌شود و می‌تواند بر کیفیت مصرف، قابلیت نگهداری و ارزش تجاری محصول اثرگذار باشد.

وی ادامه داد: یکی دیگر از یافته‌های مهم این پژوهش، افزایش میزان ویتامین C در میوه‌های حاصل از روش هرس شاخه پیش‌آهنگ بود. بر اساس نتایج، بیشترین مقدار ویتامین C در این روش ثبت شد که نشان‌دهنده تاثیر مثبت مدیریت مناسب تاج بر کیفیت تغذیه‌ای میوه است.

عدولی در عین حال تاکید کرد: اگرچه تفاوت معنی‌داری میان روش‌های مختلف هرس از نظر عملکرد نهایی، وزن میوه، طول و قطر میوه، مواد جامد محلول، اسیدیته قابل تیتراسیون و سفتی بافت مشاهده نشد، اما برتری روش هرس شاخه پیش‌آهنگ در شاخص‌هایی مانند ماده خشک، ویتامین C و کاهش شاخص سطح برگ، آن را به گزینه‌ای مناسب برای مدیریت باغ‌های کیوی تبدیل می‌کند.

وی افزود: نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که انتخاب صحیح روش هرس تابستانه می‌تواند بدون کاهش عملکرد اقتصادی باغ، کیفیت محصول را ارتقا دهد؛ موضوعی که برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان کیوی از اهمیت بالایی برخوردار است. در شرایطی که بازارهای صادراتی بیش از گذشته به کیفیت میوه توجه دارند، استفاده از روش‌های علمی مدیریت باغ می‌تواند به افزایش رقابت‌پذیری محصول ایرانی کمک کند. این برداشت بر پایه نتایج پژوهش درباره بهبود شاخص‌های کیفی است.

عدولی با اشاره به جنبه کاربردی این پژوهش خاطرنشان کرد: یافته‌های این تحقیق می‌تواند به عنوان راهنمایی عملی برای باغداران، کارشناسان و مروجان بخش کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد و در تدوین توصیه‌های فنی برای مدیریت باغ‌های کیوی نقش موثری داشته باشد. اجرای صحیح هرس تابستانه علاوه بر بهبود کیفیت محصول، می‌تواند به ایجاد شرایط مناسب‌تر در داخل تاج، کاهش تراکم شاخه‌ها و افزایش کارایی مدیریت باغ کمک کند. این موضوع در نهایت به تولید محصولی با کیفیت بالاتر و ارزش افزوده بیشتر منجر خواهد شد.

وی در پایان با اشاره به جمع‌ بندی پژوهش اظهار کرد: بر اساس نتایج به‌ دست‌آمده، روش هرس شاخه پیش‌آهنگ به دلیل برخورداری از شاخص سطح برگ کمتر، افزایش ماده خشک و ویتامین c میوه، به عنوان مناسب ‌ترین روش هرس تابستانه برای کیوی ‌فروت رقم هایوارد پیشنهاد می‌شود و می‌تواند به ارتقای کیفیت تولید در باغ‌های کیوی کشور کمک کند.