یکپارچه‌سازی کشت و حقابه؛ راهکاری بومی برای کاهش اتلاف آب در مزارع

به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات خاک و آب کشور، حسین جعفری استادیار پژوهشی این مؤسسه در گفت‌و‌گو با ایانا با اشاره به تجربه‌های کشاورزان در مدیریت آب اظهار داشت: موضوع یکپارچه‌سازی اراضی سال‌ها مطرح بوده، اما به دلیل مسائل مرتبط با مالکیت و خرد بودن اراضی، در بسیاری از موارد با موفقیت کامل همراه نبوده است. در مقابل، یکپارچه‌سازی کشت روشی است که با همکاری کشاورزان و بدون نیاز به تغییر در مالکیت زمین‌ها قابل اجراست.
وی افزود: در بسیاری از مناطق، کشاورزان در قطعات کوچک و پراکنده، محصولات متنوعی را در زمان‌های مختلف کشت می‌کنند. این وضعیت موجب می‌شود آب به‌طور مداوم در سطح وسیعی جابه‌جا شود و مدیریت توزیع آن دشوارتر شود.
جعفری ادامه داد: در صورت یکپارچه‌سازی کشت، کشاورزان می‌توانند در یک محدوده مشخص، محصولات مشابه و دارای نیاز آبی نزدیک به هم را کشت کنند. این اقدام علاوه بر تسهیل مدیریت مزرعه، موجب کاهش جابه‌جایی غیرضروری آب در شبکه‌های آبیاری می‌شود.
وی با ارائه مثالی گفت: در یک محدوده هزار هکتاری که بخشی از اراضی زیر کشت پاییزه و بخشی دیگر زیر کشت بهاره قرار دارد، آب باید به‌صورت مداوم بین نقاط مختلف جابه‌جا شود. اما در صورت هماهنگی کشاورزان و استقرار کشت‌های مشابه در کنار یکدیگر، بخشی از این جابه‌جایی حذف خواهد شد.
استادیار پژوهشی مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور همچنین به موضوع یکپارچه‌سازی حقابه اشاره کرد و گفت: در بسیاری از مناطق، به مرور زمان و در نتیجه تقسیم اراضی، خرید و فروش حقابه و تغییرات مختلف، سهم آب کشاورزان به ساعات و نوبت‌های متفاوتی تقسیم شده است.
او افزود: کشاورزان برای رفع این مشکل، در مواردی حقابه‌های خود را با یکدیگر تجمیع یا مبادله می‌کنند تا توزیع آب بر اساس موقعیت زمین‌ها و نیاز واقعی مزارع انجام شود.»
جعفری اظهار کرد: «این شیوه باعث می‌شود آب به جای آن‌که به دفعات در طول شبکه جابه‌جا شود، به‌صورت منظم و پیوسته در اختیار بهره‌برداران قرار گیرد و بخشی از تلفات ناشی از انتقال آب کاهش یابد.
او با اشاره به نتایج بررسی‌های انجام‌شده گفت: یکپارچه‌سازی کشت و یکپارچه‌سازی حقابه می‌تواند حدود ۳ تا ۵ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی ایجاد کند؛ رقمی که در مقیاس‌های بزرگ و در شرایط کمبود منابع آب، اهمیت قابل توجهی دارد.
جعفری تأکید کرد: بخش مهمی از این دستاوردها حاصل همکاری‌های محلی، مشارکت کشاورزان و نقش تشکل‌های آب‌بران، میراب‌ها و شوراهای محلی در مدیریت منابع آب است.
او خاطرنشان کرد: تجربه کشاورزان نشان می‌دهد که بسیاری از راهکارهای کاهش مصرف آب الزاماً نیازمند فناوری‌های پیچیده و سرمایه‌گذاری‌های سنگین نیستند و در برخی موارد، هماهنگی و مدیریت مشارکتی می‌تواند نتایج مؤثری در بهره‌وری آب ایجاد کند.