کاربرد فناوریهای نوین سنجش از دور در مدیریت حوزه آبخیز
اتمام موفقیتآمیز طرحهای پژوهشی مشترک مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان و پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری در مجتمع کشاورزی چاتگنبد
به گزارش روابطعمومی و امور بینالملل مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، این طرحها توسط اعضای هیأت علمی بخش تحقیقات منابع طبیعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، شامل آیدینگ کرنژادی، بهروز محسنی و سعید شعبانی، با همکاری علمی محمدرضا غریبرضا از پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری اجرا شد.
هدف اصلی این پژوهشها، پایش و تحلیل تغییرات مکانی–زمانی رودخانه اترک، بررسی رفتار پیچانرودها، ارزیابی پارامترهای مورفومتریک و ارائه راهکارهای علمی برای مدیریت مخاطرات ناشی از تغییر مسیر رودخانه، کاهش فرسایش کنارهای و حفاظت از اراضی کشاورزی مجتمع چاتگنبد بود.
در اجرای این پژوهشها از فناوریهای نوین شامل تصاویر ماهوارهای با قدرت تفکیک مکانی بالا، تصاویر پهپادی (UAV)، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روشهای پیشرفته تحلیل تغییرات استفاده شد. نتایج این مطالعات، شناخت دقیقی از روند تحول مورفولوژی رودخانه اترک طی دو دهه اخیر فراهم کرده و بستر علمی مناسبی برای برنامهریزی، مدیریت پایدار رودخانه، حفاظت از زیرساختهای کشاورزی و کاهش مخاطرات ژئومورفولوژیک در اراضی مجتمع کشاورزی چاتگنبد ایجاد کرده است.
ثمره این همکاری پژوهشی، تولید مجموعهای از دستاوردهای علمی ارزشمند در سطح ملی و بینالمللی بوده است. در این راستا، مقاله تحلیل مکانی–زمانی تغییرات پارامترهای هندسی پیچانرودهای رودخانه اترک طی دو دهه اخیر با استفاده از تصاویر چندمنبعی با قدرت تفکیک مکانی بالا در نشریه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی منتشر شده است. همچنین مقاله طبقهبندی اشکال و تحلیل مورفولوژیک پیچانرودها در رودخانه اترک: رویکردی مبتنی بر تلفیق چندزمانه دادههای ماهوارهای و پهپادی با وضوح بالا برای چاپ در نشریه هیدروژئومورفولوژی پذیرفته شده و مقاله «ارزیابی پارامترهای مورفومتریک رودخانه اترک طی دوره ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ با استفاده از تصاویر ماهوارهای چندزمانه در پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز در حال داوری نهایی است.
در سطح بینالمللی نیز مقاله Tracing River Dynamics: Multitemporal Planform Evolution and Morphological Change Analyses in a Meandering Reach Using High-Resolution Satellite Imagery and UAV Data به مجله معتبر Earth Surface Processes and Landform (Wiley) ارسال شده و در مرحله دوم داوری است.
علاوه بر این، نتایج بخشی از این پژوهشها در قالب مقاله When Rivers Rewrite Themselves: Quantifying Flood-Driven Meander Transformation in the Atrak River (Evidence from 20 Years of Satellite and UAV Monitoring) در ششمین کنفرانس بینالمللی Vinogradov Conference: Future Generation Hydrology ارائه شده که بیانگر جایگاه بینالمللی این تحقیقات در حوزه هیدرولوژی، ژئومورفولوژی رودخانهای و کاربرد فناوریهای نوین سنجش از دور است.
همچنین یافتههای این مطالعات در قالب مقاله تحلیل چالشها و مسائل کشاورزی و منابع طبیعی فراروی توسعه اقتصادی پیرامون رودخانه اترک سفلی نیز در نشریه اقتصاد فضا و توسعه روستایی منتشر شده و ابعاد مدیریتی، اقتصادی و توسعهای نتایج پژوهش را تکمیل کرده است.
اتمام موفقیتآمیز این طرحهای پژوهشی، نمادی از تعامل مؤثر میان مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان و پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری در اجرای پژوهشهای کاربردی و مسئلهمحور است. بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته سنجش از دور، تصاویر پهپادی و تحلیلهای مکانی در این پروژهها، زمینه تولید دانش فنی بومی برای پایش و مدیریت رودخانههای کشور را فراهم کرده است.
انتظار میرود نتایج این تحقیقات در مدیریت رودخانه اترک، حفاظت از اراضی کشاورزی، کاهش خسارات ناشی از فرسایش و سیلاب و برنامهریزی طرحهای توسعهای در مجتمع کشاورزی چاتگنبد و سایر مناطق مشابه کشور مورد استفاده قرار گیرد.
