تحلیل یافته‌های طرح معیشت جایگزین عشایر سمنان

          به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، گروه اقتصادی - اجتماعی این مرکز، در اقدامی راهبردی و با حمایت سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، پژوهش میدانی سنجش میزان تمایل دامداران عشایری به مشاغل غیردامی در ایل پرور شهرستان مهدیشهر را اجرا کرد.

این پژوهش که از جمله معدود مطالعات جامعه‌شناختی کاربردی در حوزه عشایر استان سمنان محسوب می‌شود، با تمرکز بر ایل پرور یکی از مناطق عشایری‌نشین و خاستگاه دامداری کوچ‌رو در استان اجرا شده است؛ دامداران این ایل سال‌هاست که با چالش‌هایی نظیر خشکسالی‌های پی‌درپی، کاهش مراتع، افزایش هزینه‌های کوچ و نوسانات قیمت نهاده‌های دامی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. سه محور اساسی این طرح شامل: اول، تکانه‌های محیط‌زیستی و اقتصادی که کاهش بارندگی و تخریب مراتع، مدل سنتی دامداری را با بحران مواجه کرده است و این طرح نشان می‌دهد که بدون ارائه معیشت جایگزین، نه تنها امنیت غذایی جامعه عشایری به خطر می‌افتد، بلکه مهاجرت‌های اجباری و از بین رفتن دانش بومی کوچ‌روی نیز تسریع خواهد شد. دوم، توجه به امنیت غذایی پایدار که عشایر تأمین‌کنندگان اصلی فرآورده‌های لبنی و گوشتی سفره مردم هستند و اگر ساختار معیشت آن‌ها بازتعریف نشود، زنجیره تأمین پروتئین در کشور دچار اختلال می‌شود؛ این تحقیق داده‌های ارزشمندی درباره میزان پذیرش مشاغلی مثل گردشگری عشایری، صنایع دستی تخصصی، پرورش گیاهان دارویی یا زنبورداری در میان دامداران ارائه می‌دهد. سوم، برنامه‌ریزی توسعه عشایری بدون حذف فرهنگ که برخلاف برخی طرح‌های قبلی که بر حذف کوچ یا تداوم دامداری فشرده تأکید داشتند، این پروژه با رویکرد «ترکیب معیشت» به دنبال الگویی است که ضمن کاهش فشار بر طبیعت، هویت و سبک زندگی ایلی را حفظ کند. در فاز تحلیل نهایی، میزان گرایش دامداران به مشاغل جایگزین به تفکیک سن، جنسیت، سطح تحصیلات و میزان مالکیت دام بررسی شده است پیشنهادهای سیاستی برای استقرار پایلوت‌های معیشت ترکیبی در ایل پرور در این طرح اجرا خواهد شد.

آنچه این تحقیق را از بسیاری مطالعات مشابه متمایز می‌کند، عبور از نگاه آماری و ورود به بافت اجتماعی - اقتصادی جامعه عشایری است؛ در شرایطی که بارها شاهد شکست پروژه‌های جایگزینی یک‌سویه بوده‌ایم، مسیر «معیشت مکمل» و «توانمندسازی تدریجی» منطقی‌ترین گزینه برای حفظ میراث زنده عشایر ایران و تضمین معیشت پایدار آنان به نظر می‌رسد.