ارزیابی مشارکتی روستایی، مسیر توسعه پایدار با محوریت مردم

 به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، وبینار «آشنایی با اصول و فنون ارزیابی مشارکتی روستایی (PRA)» با تدریس دکتر مژگان خوش‌مرام، پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام برگزار شد.

مژگان خوش‌مرام، پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، در دوره آموزشی وبیناری «آشنایی با اصول و فنون ارزیابی مشارکتی روستایی (PRA)» با تشریح مبانی نظری و کاربردی این رویکرد، ارزیابی مشارکتی روستایی را یکی از مؤثرترین روش‌ها در برنامه‌ریزی توسعه پایدار مناطق روستایی دانست.

وی با اشاره به ریشه‌های شکل‌گیری PRA اظهار داشت: ارزیابی مشارکتی روستایی حاصل تلفیق روش‌های سنتی تحقیقات میدانی و نقد رویکردهای بالا به پایین در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ است که با هدف تقویت نقش جوامع محلی در شناسایی مسائل و ارائه راهکارها شکل گرفت و توانست تحولی اساسی در نگاه به توسعه روستایی ایجاد کند.

این پژوهشگر با تعریف ارزیابی مشارکتی روستایی افزود: PRA یک رویکرد سیستماتیک و مشارکتی برای جمع‌آوری اطلاعات، تحلیل مشکلات و طراحی راهکارهای توسعه است که با مشارکت فعال روستاییان انجام می‌شود و بر این اصل استوار است که جامعه محلی، به‌عنوان ذی‌نفع اصلی، بهترین شناخت را از شرایط اقتصادی، اجتماعی و محیطی خود دارد.

دکتر خوش‌مرام با تأکید بر ابعاد اجتماعی این رویکرد تصریح کرد: مشارکت واقعی جامعه محلی، توجه ویژه به دیدگاه‌های زنان، جوانان و گروه‌های کمتر برخوردار و استفاده از دانش بومی از ارکان اصلی ارزیابی مشارکتی روستایی است و این فرآیند در نهایت به توانمندسازی جامعه و شنیده شدن صدای محرومان منجر می‌شود.

وی در ادامه به معرفی مهم‌ترین ابزارهای PRA پرداخت و گفت: ابزارهایی مانند مصاحبه‌های گروهی متمرکز، نقشه‌برداری مشارکتی، تاریخچه‌گذاری روستا، ماتریس‌سازی و رتبه‌بندی، تحلیل SWOT مشارکتی، تقویم فصلی، تورهای محلی و تحلیل مسائل و اولویت‌بندی، امکان شناسایی دقیق مشکلات و ظرفیت‌های روستا را با زبان ساده و قابل فهم برای مردم فراهم می‌کند.

به گفته این مدرس دوره، استفاده از این ابزارها به برنامه‌ریزان کمک می‌کند تا ارتباط مؤثری بین پدیده‌هایی مانند کمبود آب، مهاجرت، فقر و بیکاری برقرار کرده و راهکارهایی متناسب با شرایط واقعی هر منطقه طراحی کنند.

دکتر خوش‌مرام همچنین برنامه‌ریزی مشارکتی و پایش و ارزیابی مشارکتی را از مراحل کلیدی PRA دانست و افزود: در این رویکرد، مردم محلی نه‌تنها در طراحی پروژه‌های توسعه نقش دارند، بلکه در نظارت بر اجرا و ارزیابی نتایج نیز مشارکت فعال داشته و اصلاح برنامه‌ها بر اساس بازخورد آنان انجام می‌شود.

وی با اشاره به چالش‌های تسهیلگری در فرآیند ارزیابی مشارکتی خاطرنشان کرد: مدیریت تفاوت‌های قدرت، جنسیت و سن، ایجاد ارتباط مؤثر میان زبان فنی و محلی، کنترل انتظارات غیرواقعی و حفظ پایداری مشارکت از مهم‌ترین چالش‌هایی است که تسهیلگران باید به آن توجه ویژه داشته باشند.

این پژوهشگر در پایان کاهش هزینه‌های اجرایی را از مزایای مهم ارزیابی مشارکتی روستایی عنوان کرد و گفت: استفاده از ابزارهای ساده و کم‌هزینه مانند نقشه‌سازی دستی و تحلیل‌های مشارکتی، می‌تواند جایگزین روش‌های پرهزینه جمع‌آوری داده شده و در عین حال، دقت و مقبولیت نتایج را افزایش دهد.