دوره آموزشی «مخاطره زمینلغزش و فرسایش خاک و رسوب ناشی از آن» در حوضه آبخیز سد ایلام
به همت محقق و عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام:
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، دوره آموزشی «پهنهبندی خطر زمینلغزش و فرسایش خاک و رسوب ناشی ازآن» در حوضه آبخیز سد ایلام با هدف ارتقای دانش و مهارتهای تخصصی در حوزه ارزیابی مخاطرات زمینشناسی برگزار شد.
در این دوره آموزشی، شرکتکنندگان با مبانی مخاطره زمین لغزش و ارتباط آن با فرسایش خاک اراضی آشنا شدند. این دوره با تدریس شمسالله عسگری، عضو هیأت علمی و پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام برگزار، هدف از برگزاری این دوره، توانمندسازی کارشناسان و متخصصان حوزه منابع طبیعی و زمینشناسی در بهرهگیری از روشهای نوین تحلیل دادهها بهویژه در زمینه پهنهبندی خطر زمینلغزش در مناطق کوهستانی و حساس نظیر حوضه آبخیز سد ایلام عنوان شده است.
شمس الله عسگری عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات ایلام بیان کرد: زﻣﻴﻦﻟﻐﺰشﻫﺎ، یکی از مخاطرات طبیعی هستند که جان و مال انسانها را تهدید میکنند. زمین لغزش ممکن است در یک منطقه دهها، صدها و شاید هزارن هکتار از اراضی را در زمانی کوتاه تخریب نماید. این مخاطره سالهاست که در منطقه کوهستانی میشخاص استان ایلام، اراضی باغ میوه، مزارع، عرصههای جنگلی و مراتع، راههای ارتباطی، سکونتگاههای روستایی را تخریب نموده است. پهنهبندی خطر زمینلغزش جهت کنترل این مخاطره در این حوضه ضرورت دارد. هدف اصلی این تحقیق پهنهبندی مناطق خطر زمینلغزش در این حوضه آبخیز میباشد.
محقق مرکز تحقیقات اظهار داشت: زمینلغزش در حوضه کوهستانی میشخاص استان ایلام مساله بسیار مهمی است که ساکنان این حوضه، مزارع و باغات میوه را تهدید نموده و ضرورت دارد برای مقابله با آن در این حوضه برنامهریزی لازم انجام شود. اهمیت این موضوع با توجه به نقش این نوع فرسایش در تخریب اراضی ایجاب می کند که به پهنهبندی خطر آن جهت برنامهریزی برای طرحهای مدیریت جامع به منظور استفاده دستگاههای اجرایی و توجه خاص به این پدیده در برنامهریزیهای منطقهای و نیز جهت ارائه راهکارها و دستور العملهای مناسب در پیشگیری و کنترل مناطق دارای خطر زیاد پرداخته شود.
عسگری توضیح داد: از آنجا که تهیه نقشه حساسیت زمینلغزش به طور چشمگیری برنامهریزی کاربری را بهبود میبخشد، میتوان از آن به عنوان روشی کارآمد برای کاهش خسارات جانی و مالی ناشی از زمینلغزشها استفاده کرد، بنابراین تهیه نقشه زمینلغزش گامی مهم برای مدیریت خطر زمینلغزش به منظور امنیت زندگی انسانها، توسعه زیرساختها و حفاظت از محیط زیست است.
عضو هیأت علمی گفت: زمین لغزش حرکت رو به پایین سنگ و خاک تحت اثر نیروی گرانش زمین است. بر اساس این تعریف، هر اندازه زاویه شیب افزایش یابد، نیروی گرانش در ارتباط با تنش های برشی و نیروهای محرک افزایش می یابد و احتمال وقوع زمین لغزش نیز بیشتر خواهد شد. در نتیجه، این عامل یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین عوامل در ارزیابی ثبات شیب است و نقش مهمی در نقشه حساسیت به لغزش دارد.
به گفته وی، فرسایش و زیرشویی پای شیبها و دامنهها بوسیله جریانهای رودخانهای، فرایندی است که عامل بسیاری از پدیدههای زمین لغزشی است. فرسایش پای شیب به مرور زمان تأثیر نیروهای برشی مخرب را افزایش داده و در نهایت ناپایداری شیب را باعث میگردد.
محقق مرکز تحقیقات تشریح کرد: جهت شیب دامنه به عنوان یکی دیگر از عوامل مؤثر در ایجاد زمین لغزش میباشد، البته این عامل نسبت به درجه شیب دامنه از اهمیت کمتری برخوردار است. در شرایط برابر دامنههای شمالی و غربی به دلیل ماندگاری برف و رطوبت به ویژه در فصل بهار، نقش مؤثری در زمین لغزش ایفا میکند.
ایشان گفت: کاربری اراضی یکی از شاخصهای اصلی در مطالعه پایداری دامنهها و پهنهبندی خطر آنها در یک ناحیه میباشد. کاربری زمین، ویژگیهای سطحی زمین را تحت تاثیر قرار میدهد و سبب تغییر رفتار آنها در مقابل فرآیندهای زمین شناسی حاکم بر منطقه، از جمله هوازدگی و فرسایش میشود، در نتیجه ویژگیهای ذاتی زمین از نظر خواص مهندسی نیز تحت تاثیر این پدیده قرار میگیرد.
شمساله عسگری افزود: فعالیتهای انسانی همچون جادهسازی، یکی از مهمترین عوامل رخداد زمین لغزش در مناطق شیبدار به شمار میرود. جادهها بهخصوص در مناطق کوهستانی، به علت سیستم زهکشی نامناسب و بیثباتی مکانیکی در دامنهها یکی از عوامل شناختهشده در افزایش وقوع زمین لغزش میباشند.
وی اعلام کرد: جادهها وضعیت طبیعی منطقه و شیب تعادل منطقه را به هم زده و بریدگیهای عمودی به وجود میآورند و بر بخشهای پایین جاده فشار اضافی وارد میکنند و باعث افزایش زمین لغزش در نزدیکی جادهها میشود.
عسگری در پایان پیشنهادهایی شامل: عملیات اصلاحی و کنترل لغزشها، بیشتر بهصورت عملیات بیولوژیک یا بیومکانیکی باشد، مدیریت حوضه در راستای هدایت ساخت و سازها از جمله راههای ارتباطی، سکونتگاههای روستایی و... انجام گیرد، هرگونه سرمایهگذاری و احداث سازه بایستی با توجه به شرایط ژئومورفولوژیکی و زمینشناسی حوضه انجام گیرد، از تغییرات کاربری بهویژه تغییر کاربری از جنگل به مرتع و کشاورزی جلوگیری شود، و ... ارائه داد.
