زباله‌های پلاستیکی مانعی در مسیر رشد گردشگری سبز

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان شمالی به نقل از خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر اترک»، هفته گذشته خبر آمد که سرانجام دستگاه ویندروترنر (دستگاه هم زننده هوا در کارخانه کمپوست) به بجنورد وارد شد.

 ورود این دستگاه، خبری بسیار خوش برای تمامی فعالان و علاقه‌مندان محیط‌زیست در استان بود که نوید گامی نخست از مدیریت اجرای پسماند در استان را اعلام کرد.

 هرچند که هنوز در زمینه اجرای مدیریت پسماندها به‌ویژه پسماندهای پلاستیکی در استان راه درازی را در پیش داریم تا به سرمنزل مقصود از افق این طرح مدیریتی برسیم، اما همین اقدام و خبر امیدبخش نیز قدمی بسیار بزرگ بوده است که با اهتمام مسئولان اجرایی دولت چهاردهم در خراسان شمالی همچنین مطالبه‌گری رسانه‌ها و اصرار فعالان محیط‌زیست در استان به ثمر نشست و نتیجه داد.

 هرچند که با عملیاتی‌شدن کارخانه کمپوست در آینده نزدیک در بجنورد قطعاً باید شهرداری بجنورد با مشارکت بخش خصوصی بر روی فرهنگ‌سازی تفکیک زباله از منازل به‌طورجدی ورود کند، اما نمی‌توان از عادی‌شدن رفتار اشتباه بسیاری از شهروندان که هنوز زباله‌های خود را در طبیعت و معابر رها می‌کنند نیز به‌سادگی گذشت.

 اثر این عادت اشتباه را به‌وضوح در تفریحگاه‌های عمومی، مناطق حفاظت شده و پارک‌های ملی از جمله پارک ملی گلستان می‌توان دید.

 آثاری از انواع زباله‌ها بخصوص زباله‌های خشک و پلاستیکی که تهدیدی بر سلامت حیات‌وحش و گیاهان آن منطقه هستند، تا به حدی این وضعیت اسف‌بار شد که حتی میل علاقه‌مندان به طبیعت را نیز برای گردشگری در این منطقه تحت شعاع قرار داد.

 درعین‌حال، نمی‌توان تلاش‌های رسانه‌ای و یا تلاش‌های گروه‌های مردم‌نهاد فعال در بخش محیط‌زیست و یا تلاش‌های مستندسازانی از جمله جواد قارایی و یا برپایی پویش‌های «نه به زباله» در سکوهای مجازی بابت اینکه چگونه نسبت به حفظ محیط‌زیست خود و رهانکردن زباله‌ها در طبیعت مسئولیت‌پذیر باشیم را نادیده گرفت، اما ارزیابی مسیر طی شده بیانگر آن است که راه‌های رفته، کافی و مستمر نبوده‌اند.

 همچنان می‌بینیم که مصرف محصولات پلاستیکی در سبد خانوار اولویت دارد، در فروشگاه‌ها و نانوایی‌ها، کالاها و نان‌های خریداری شده در کیسه‌های پلاستیکی به مشتریان تحویل می‌شوند، هنوز در سفرها گردشگران و مسافران زباله‌های تر، خشک و پلاستیکی خود را در طبیعت رها می‌کنند.

 البته بماند که زباله‌های مناطق مسکونی روستایی نیز در حاشیه جاده‌های هم‌جوار رها شده، هستند.

 اما در مقابل، خردمندان و صاحب‌نظران این عقیده خود را رسا گفته‌اند فرهنگ محیط زیستی برای داشتن محیط زیستی سالم مشارکت ملی می‌طلبد که البته این مشارکت ملی به ارائه آموزش‌های نظام‌اند، یکپارچه و مستمر در سطح مدارس و در سطح رسانه‌ها نیازمند است.

 البته شاید ضرورت داشته باشد که از تدوین و اجرای قوانین سخت‌گیرانه‌ای نیز بهره گرفت و در مواردی نیز از اهرم‌های تشویقی استفاده کرد و در نهایت نیز به پسماندها با نگاه خریدار نگاه کرد و آن را سرمایه‌ای درآمدزا شمرد و تولید محصولات فناورانه را از دل آنها استخراج کرد.

 جمع‌آوری ۵۰ تن زباله از پارک ملی گلستان
 
 عضو یک تشکل مردم‌نهاد محیط‌زیست فعال در پارک ملی گلستان در خراسان شمالی اظهار کرد: در دنیا، محیط‌زیست را مردم اداره می‌کنند.
 علی گودرزی گفت: تک‌تک شهروندان خود باید حافظ محیط‌زیست باشند.
 گودرزی در ادامه تصریح کرد: وقتی مصرف و تولید زباله توسط شهروندان انجام می‌شود، بنابراین نباید بار زباله‌های خود را بر دوش دولت‌ها بیندازیم.
 وی در ادامه گفت: عموم مردم باید آموزش داده شوند که زباله‌های خود به‌ویژه زباله‌های پلاستیکی‌شان را در طبیعت رها نکنند.
 گودرزی همچنین خاطرنشان کرد: در این باره ضرورت دارد که محصلان در مدارس آموزش داده شوند.
 این فعال محیط‌زیست در پارک ملی گلستان در خراسان شمالی بیان کرد: شرکت‌های گردشگری نیز مسئولیت دارند گردشگران را نسبت به رهانکردن زباله‌های خود در طبیعت مسئولیت‌پذیر کنند.
 درعین‌حال، وی عنوان کرد: استقرار سطل‌های زباله مکانیزه در تفریحگاه‌ها بسیار مهم است که در این باره باید دستگاه‌های اجرایی مرتبط اقدام کنند.
 این فعال محیط‌زیست یادآور شد: این گروه مردم‌نهاد محیط زیستی فعال در پارک ملی گلستان از سال ۹۶ پاک‌سازی پارک ملی گلستان از انباشت انواع زباله‌ها به‌ویژه زباله‌های پلاستیکی را با همکاری اشخاص مختلف از جمله بانوان مددجوی کارگروه امداد آغاز کرد.
 گودرزی گفت: در سال ۹۶، طی ۴۵ روز بیش از ۵۰ تن زباله در حدفاصل دوراهی دشت تا تنگه راه (مسیری ۲۵ کیلومتری) جمع‌آوری شد و این اقدام هرساله ادامه داشته است که اثر این اقدام موجب کاهش رهاسازی زباله از سوی مسافران در این پارک ملی بوده است.
 وی بیان کرد: در سال ۱۴۰۳ به میزان ۱۲ تن و در سال ۱۴۰۴ به میزان ۷ تن زباله از این پارک ملی جمع‌آوری شدند.
 این فعال محیط‌زیست در پارک ملی گلستان در خراسان شمالی تصریح کرد: استمرار جمع‌آوری زباله‌های رهاشده در این پارک ملی سرانجام موجب شد که فرهنگ رهانکردن زباله‌های خشک و پلاستیکی در تفریحگاه‌های عمومی را در نگاه گردشگران و مسافران جا بیندازد.

مسئولیت‌پذیر کردن؛ نیازمند آموزش و به‌کارگیری اهرم‌های قهری و تشویقی است

مستندساز حوزه محیط‌زیست همچنین عضو یک گروه مردم‌نهاد فعال در پارک ملی گلستان در خراسان شمالی نیز بیان کرد: یک کره زمین بیشتر نداریم، بنابراین باید حافظ آن باشیم.

پیام مهنانی تصریح کرد: رفتار اشتباه رهاسازی زباله‌ها بخصوص زباله‌های پلاستیکی در تفریحگاه‌ها، پارک‌های ملی و مناطق حفاظت شده نتیجه‌ای جز به خطر انداختن سلامت گیاهان، حیات‌وحش و انسان‌ها را به همراه ندارد.

مهنانی بیان کرد: رهانکردن زباله‌ها منظر طبیعت را بر هم می‌زند و آن را نازیبا می‌کند که نتیجه‌اش بر چرخه اقتصاد گردشگری اثر منفی می‌گذارد.

وی بر لزوم ارائه آموزش‌های همگانی از طریق رسانه‌ها به طور مستمر و یکپارچه تأکید کرد و درعین‌حال یادآور شد: البته نیاز است که تصمیم‌گیران اجرایی، اهرم‌های قوانین قهری و تنبیهی همچنین ارائه بسته‌های تشویقی را برای اصلاح این رفتار اشتباه را نیز بکار گیرند.

این مستندساز و فعال محیط‌زیست در خراسان شمالی خاطرنشان کرد: این گروه مردم‌نهاد محیط زیستی فعال در پارک ملی گلستان برای اصلاح رفتار اشتباه رهاسازی زباله‌های خشک وتر در این پارک از سوی مسافران و گردشگران در روزهای پرتردد از حضور آنان در این پارک نسبت به توزیع کیسه‌های زباله میان آنها اقدام کرده‌اند تا زباله کمتری در این پارک دور انداخته شوند.

علاوه بر این، وی به مسئله رهاشدگی زباله‌های مناطق روستایی از جمله در خراسان شمالی نیز اشاره و عنوان کرد: انتخاب مکانی مناسب برای دفن زباله‌های مناطق روستایی و دفن اصولی آنها بسیار مهم و ضروری است که باید مدیران اجرایی مرتبط در استان در این باره تدبیر کنند.


گروه‌های مردم‌نهاد مطالبه‌گر باشند

خبرنگار و فعال محیط‌زیست در خراسان شمالی نیز در این باره بیان کرد: کار فرهنگی، کاری زمان بر است؛ بنابراین باید رویکرد فرهنگ‌سازی به طور مستمر ادامه داشته باشد تا نهادینه شود.

امین صادقی با بیان اینکه فعالیت‌های فرهنگی به‌صورت مقطعی و پراکنده نتیجه‌بخش نیستند، تصریح کرد: برای فرهنگ‌سازی در سطح جامعه نیاز است که سرمایه‌گذاری شود.

وی گفت: دستگاه‌های اجرایی فرهنگی و کارگروه پسماند در استان‌ها می‌بایست برای فرهنگ‌سازی و اصلاح رفتار اشتباه رهاسازی زباله‌ها در طبیعت و معابر با رسانه‌ها قرارداد امضا کنند تا برنامه‌های فرهنگی، تولید و به طور مستمر منتشر شوند.

افزون بر این، این فعال محیط‌زیست در خراسان شمالی خاطرنشان کرد: شهرداری‌ها باید تفکیک زباله از مبدأ را به عموم مردم آموزش دهند همچنین دهیاران را نیز نسبت به دفن اصولی زباله‌های مناطق روستایی اقدامی کارآمد را پیگیری کنند.

درعین‌حال، وی عنوان کرد: گروه‌های مردم‌نهاد مسئولیت دارند که حفظ محیط‌زیست از وجود انباشت زباله‌ها را به‌طورجدی مطالبه‌گری کنند.

لزوم استفاده کیسه‌های پارچه‌ای بجای کیسه‌های پلاستیکی

رئیس اداره مدیریت زیست‌محیطی آبخوان و پسماند اداره کل حفاظت محیط‌زیست خراسان شمالی نیز اظهار کرد: پلاستیک از ابداعات قرن بیستم بشر بود که این ابداع اتفاق افتاد تا به زندگی انسان کمک کند.

احمدرضا کلماتی تصریح کرد: اما حال شاهد هستیم که پلاستیک به چالش قرن تبدیل شده است.

وی گفت: از آغاز قرن بیستم تاکنون میلیاردها تن پلاستیک تولید شده و زباله‌های آن در طبیعت رها شده‌اند.

وی بیان کرد: این در حالی است که مواد میکروپلاستی که از پلاستیک به طبیعت وارد می‌شوند برای بدن انسان و حیوانات بسیار مضر هستند و خطر بروز بیماری‌های خطرناکی از جمله سرطان‌ها را به دنبال دارند.

علاوه بر این، کلماتی خاطرنشان کرد: رهاسازی زباله‌های پلاستیکی به طبیعت و حتی آتش‌زدن آنها در طبیعت موجب آلودگی خاک و هوا می‌شوند.

وی یادآور شد: پلاستیک در خاک تجزیه‌پذیری بسیار سختی دارد و منظر طبیعت را نازیبا می‌کند.

وی توصیه کرد: در گام نخست باید علاوه بر ارائه آموزش‌های فرهنگ‌ساز به عموم مردم که مسئولیت زباله‌های خود را بر عهده بگیرند همچنین ضرورت دارد که مردم آگاه شوند بجای استفاده از ظروف پلاستیکی، ظروف شیشه‌ای را جایگزین کنند.

رئیس اداره مدیریت زیست‌محیطی آبخوان و پسماند اداره کل حفاظت محیط‌زیست خراسان شمالی همچنین گفت: ضرورت دارد که کیسه‌های پلاستیکی از نانوایی‌ها و فروشگاه‌ها، حذف و استفاده از کیسه‌های پارچه‌ای جایگزین آن شوند.

زباله‌های پلاستیکی مانعی در مسیر رشد گردشگری سبز

محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان شمالی نیز درباره پیامدهای رهاسازی زباله‌ها در طبیعت و مدیریت‌نکردن مصرف پلاستیک در جوامع بشری گفت: رهاسازی زباله‌های پلاستیکی در طبیعت که دارنده مواد شیمیایی و فلزات سنگین هستند، آلودگی خاک، آلودگی آب‌وهوا را به دنبال دارند همچنین خطری جدی برای سلامتی جوامع بشری و حیات‌وحش هستند.

مسعود صانعی، همچنین تصریح کرد: رهاسازی زباله‌ها بخصوص زباله‌های پلاستیکی مانع رشد گردشگری سبز می‌شود.

وی در ادامه با بیان اینکه با کدام نگاه می‌توان به چالش پسماندها نگریست و آن را تهدید و یا فرصت دید، عنوان کرد: معتقد هستم که می‌توان این تهدید را به فرصت تبدیل کرد درصورتی‌که آموزش و فرهنگ‌سازی اصولی در دستور کار قرار گیرد و از تهیه و ارائه برنامه‌های نمایشی عبور کرد.

افزون بر این، صانعی تصریح کرد: برای کاهش مصرف محصولات پلاستیکی و رهاسازی آنها، نیازمند تدوین قوانین سخت‌گیرانه همچنین بهره‌گیری از ابزارهای تشویقی در کشور هستیم تا مصرف پلاستیک در کشور مدیریت شوند.

وی خاطرنشان کرد: باید به‌سوی بهره‌گیری از ایده‌های فناورانه و تولید محصولات پاک جایگزین برویم.

نتیجه‌گیری: آنچه که بیان شد، تکرار دغدغه‌هایی است که تابه‌حال حاضر فعالان محیط‌زیست و رسانه‌ها بارها آن را مطالبه‌گری کرده‌اند.

اما در این مسیر، دولت‌ها می‌بایست نسبت به اجرای طرح مدیریت پسماند مسئولیت‌پذیر باشند و برای حفاظت از طبیعت از وجود زباله‌ها را اقدامات عمل‌گرایانه در دستور کار قرار دهند.

درعین‌حال نیز همان‌طور که مصرف‌گرایی و تولید زباله با شهروندان است آنها هم درباره مدیریت پسماندهایشان مسئولیت دوچندان دارند.