زیر برنامه راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیکی
زیربرنامۀ راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیکی
تنوع زیستی جانمایۀ «کرۀ زمین زنده» است. این مفهوم، به صورت کلاسیک در سه سطح گروهبندی میشود: اول- تنوع زیستبومها، به معنای گوناگونی یا تنوع محل زیست گونهها و جمعیتهای آنان، دوم- تنوع گونهای، به معنای گوناگونی یا تنوع گیاهان، جانوران و حیوانات و میکروارگانیسمها، و سوم- تنوع ژنتیکی، به معنای گوناگونی انواع ژنها و سایر مولکولهای توارثی در جانداران. لازم به ذکر است که پس از چندین سال مباحثات بینالمللی، سرانجام از سال 2020 میلادی به بعد، سطح چهارمی هم رسماً به تعریف تنوع زیستی اضافه شده است که «اطلاعات و دادههای ژنها» و حتی فرآوردههای ناشی از این دادهها نظیر پروتئینها را پوشش میدهد.
از میان کلیت تنوع گونهای، «منابع ژنتیکی» از منظر کشاورزی و منابع طبیعی، جمعیتها و تودههای گیاهی و جانوری هستند که یا طی بیش از ده هزار سال توسط «انسان کشاورز» انتخاب و اهلی شدهاند و یا از آزمونها و پژوهشهای علمی جدید در حوزههای اصلاح نباتات و انتخابهای نژادهای دام و طیور، سربلند بیرون آمدهاند. با این تعریف تنوع زیستی و منابع ژنتیکی کشاورزی و منابع طبیعی گنجینهای ارزشمند است که خوراک، پوشاک و مسکن بشر را فراهم آورده و سلامت و شادابی روح و جسم، رونق اقتصادی و پیشرفت روزافزون همهجانبه را تضمین میکند. بنابراین حفظ و بهرهبرداری پایدار از تنوع زیستی و منابع ژنتیکی در جهت حفظ و حمایت نظامهای تولیدی برای حمایت منافع انسان ضرورت دارد.
اگرچه ثروت ناشی از بهرهبرداری از تنوع زیستی و منابع ژنتیکی کشاورزی و منابع طبیعی کشور را قادر میکند تا صنعت تولید مواد غذایی را به سوی ارتقای امنیت غذایی رهنمون سازد، لیکن چشمانداز سازمان تات در این مهم «بهرهبرداری پایدار» است.
منابع ژنتيكي اصليترين منبع فعاليت صنايع غذايي، دارويي، بهداشتي، آرايشي، چوب و كاغذ، گردشگري و غیره در جهان است، گرچه ارزشهای اكولوژيك حاصل از تنوع زيستي، عموماً در محاسبات اقتصاد بينالملل، ورود نمييابد و ارزش مادي منافع حاصل وجود اين منابع باارزش حيات، بسيار فراتر از ارزشهای تجاري اين منابع است.
سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي در تمامی سرسلسلههای جانداران مرتبط با حیطۀ کشاورزی و منابع طبیعی، در راستای تامین اهمیت غذایی کشور نقش آفرین است و در سالهای اخیر توانسته است با مدیریت بیش از 90 هزار گونه، جایگاه اول توسعه کلکسیونهای تنوع زیستی و منابع ژنتیکی را در میان کشورهای در حال توسعه کسب کند. براین اساس، تنوع زیستی و منابع ژنتیکی بهعنوان یکی از زیربرنامههای پنجگانۀ برنامۀ استراتژیک سازمان تات در پنج محور زیر تدوین شده است تا موارد دخیل در تولید غذای کافی، سالم و مغذی کشور را با حفظ و احیای زیستگاه گونههای در معرض خطر، توسعۀ بانکهای ژن، هرباریومها و سایر مجموعههای تنوع زیستی و ژنتیکی، پیشنهاد لایحه و پیگیری تصویب قوانین پشتیبان در جلوگیری از قاچاق منابع ژنتیكی و همچنین آیندهپژوهی در خصوص نحوۀ انجام فعالیتهای توسعهای بر مبنای ملاحظات زیستمحیطی، جلوگیری از ورود آلایندهها به منابع طبیعی و نهایتاً توسعۀ كاربرد گونههای بومی در فعالیتهای كشاورزی، افزایش آگاهی مردم و مسئولان به ارزشها و روشهای حفظ منابع ژنتیكی، ثبت گونهها و در یک کلام «مدیریت پایدار تنوع زیستی و منابع ژنتیكی مرتبط با کشاورزی و منابع طبیعی» را ساماندهی کند.
گوشهای از بروندادهای اثربخش سازمان تات در اجرای زیربرنامۀ راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیکی
زیربرنامههای راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیکی سازمان تات عبارتند از:
- زیربرنامۀ راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیكی جنگلی و مرتعی
- زیربرنامۀ راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیكی زراعی و باغی
- زیربرنامۀ راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیكی داموطیور
- زیربرنامۀ راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیكی شیلات و آبزیان
- زیربرنامۀ راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیكی بندپایان، میکروارگانیسمها و سایر بیمهرگان
چشمانداز زیربرنامۀ راهبردی تنوع زیستی و منابع ژنتیکی سازمان تات
