زیست فناوری و فرآوری آبزیان
معرفی بخش
بخش زیست فناوری و فرآوری آبزیان یکی از واحدهای تحقیقاتی مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور است که از سال ۱۳۶۹ همزمان با شکل گیری سازمان تحقیقات و آموزش شیلات ایران ( موسسه تحقیقات علوم شیلاتی فعلی )تاسیس گردید. ازسال ۱۳۷۷-۱۳۶۹ تحت عنوان بخش تکنولوژی و فراوردهای شیلاتی فعالیت میکرد واز سال ۱۳۷۷ این بخش به بخش زیست فناوری تغییر نام داد.
در حال حاضر این بخش دارای سه گروه تخصصی فرآوردههای بیولوژیک آبزیان ، ژنتیک مولکولی آبزیان و فراوری و بهداشت فراورده های آبزیان می باشد.
اهداف بخش زیست فناوری آبزیان
- حفظ و نگهداری مطلوب از ذخایر ژنتیکی آبزیان و حفظ تنوع زیستی آنان به عنوان سرمایههای ملی با استفاده از روشهای زیست فناوری از مهمترین اهداف بخش زیست فناوری آبزیان است.
- جمع آوری نمونههای بیولوژیک گونههای مختلف آبزیان، آمادهسازی و نگهداری بلندمدت آن، ثبت ژنتیکی گونههای در معرض تهدید و در حال انقراض.
- استفاده از تکنیکهای زیست فناوری برای حفظ، بقا و مدیریت ژنتیکی گونههای آبزی و راه اندازی بانک ژن آبزیان.
- تهیه شجره ژنتیکی تکامل نژادی آبزیان کشور و تفکیک دقیق آبزیان از همدیگر و تهیه شناسنامه ژنتیکی آنها.
- استفاده از دانش زیست فناوری و سایر فناوری های نو ین مانند نانوتکنولوژِی در جهت بهبود کیفیت وتوسعه پایدار و تامین امنیت غذایی.
- تعیین اولویتهای تحقیقات زیست فناوری آبزیان ، مهندسی ژنتیک، زیست شناسی مولکولی و علوم وابسته.
- همکاری در تهیه و بهینهسازی طرح جامع زیست فناوری کشاورزی جمهوری اسلامی ایران.
- انجام تحقیقات بنیادی و کاربردی زیست فناوری در جهت حل مشکلات بخش شیلات و بهبود کیفی و کمی محصولات شیلاتی.
- تحقیق در زمینه روشهای جدید زیست فناوری آبزیان و کاربرد آنها از جنبههای اقتصادی- اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی، مسائل زیست محیطی و زیست ایمنی و قابلیت اجرای آنها در ایران.
- همکاری ملی در اجرای ایمنی زیستی و بررسی پیشنویس معاهدات بینالمللی مرتبط با بیست فناوری و ایمنی زیستی و تهیه نظریه کارشناسی و ارائه آن به مراجع ذیربط و شرکت فعال در مذاکرات ملی و بین المللی.
- همکاری و ارتباط مستمر با موسسات مشابه، سایر موسسات تحقیقاتی تحت پوشش سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی، دانشگاهها و سایر مراکز علمی داخلی، خارجی و بین المللی.
- بررسی و ارائه نظرات کارشناسی درخصوص خرید و انتقال دانش فنی فناوریهای نوین به داخل کشور.
- تحقیق و توسعه در کاهش ضایعات و بهبود کیفیت آبزیان.
- تحقیق و توسعه در روشهای نوین فرآوری و بسته بندی آبزیان و تولید محصولات با ارزش افزوده.
- توسعه بهداشت فرآورده های آبزیان و پایش آلودگی و راه کارهای پیشگیری و کاهش مخاطرات مصرف.
در حال حاضر این بخش با ۳ گروههای تخصصی زیر ، کلیه وظایف محوله را انجام میدهد.
- گروه تخصصی فرآوردههای بیولوژیک آبزیان
- گروه تخصصی ژنتیک مولکولی آبزیان
- گروه تخصصی فرآور ی و بهداشت فراورده های آبزیان
وظایف بخش زیست فناوری و فرآوری آبزیان
وظایف بخش زیست فناوری و فرآوری آبزیان بمنظور تحقق امنیت غذایی و تحقق توسعه پایدار بشرح ذیل می باشد:
- کوشش جهت ارتقا دانش فنی و حرکت در جهت اقتصاد بدون نفت.
- کاهش ضایعات زیست محیطی و حفاظت ذخایر ژنتیکی و منابع طبیعی آبزیان.
- عمل آوری آبزیان و تولید فرآورده های متنوع و بالابردن ارزش افزوده آنها.
- تولید انبوه فرآورده های بیولوژیک آبزیان نظیر اسپرم منجمد, سوسپانسیون سلولی آبزیان, تولید آگار و آکاروز, کیتین و کیتوزان.
- مطالعه ساختار ژنتیکی آبزیان و تعیین نشانگرهای مولکولی و بیوشیمیایی آنها جهت تاسیس بانک ژنی آبزیان بومی کشور و ثبت و کاتالوک کردن آنها.
- شناسایی و مطالعات سیستماتیک آبزیان به روش مولکولی جهت تشکیل اجداد خالص آبزیان ایران.
- دستیابی به دانش فنی و تجهیزات مخصوص تولید سوریمی و پروتئین خالص ماهی.
- انجام پروژه های تحقیقاتی وکاربردی به منظورشناسائی ، استخراج و فرآوری مواد بیولوژیک از آبزیان برای مصارف انسانی.
- بررسیهای بیولوتکنولوژی و تولید میکروارگانیسم به منظور تصفیه بیولوژیکی پسبابهای کارگاههای پرورش میگو، ماهیان گرم آبی, خاویاری و ماهیان سردآبی.
- حذف مؤثر آلایندههای خطرناک از محیط زیست با استفاده از ارگانیسم های پالایشگر آلودگی و استفاده از فنون نگهداری و بهره برداری مناسب از ذخائر ژنتیکی ملی.
شرح وظایف گروه تخصصی فرآوری و بهداشت فراورده های آبزیان
- بررسی و تحقیق در زمینه شناسایی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی انواع آبزیان ، موادنگهدارنده و افزودنیهای مجاز جهت فرآوری انواع آبزیان.
- بررسی و تحقیق در جهت ایجاد تنوع محصولات شیلاتی ، حفظ ارزش غذایی آبزیان ، کاهش ضایعات و بالا بردن ارش افزوده آنها.
- طراحی سیستم افزایش مقیاس (Scale Up) و انجام محاسبات مهندسی اطلاعات تولیدمحصول از مرحله آزمایشگاهی به مرحله نیمه صنعتی (پایلوت) جهت بهینهسازی روشهای تولید صنعتی محصولات شیلاتی.
- همکاری در تدوین آزمایشهای آنالیز مواد غذایی و محصولات شیلاتی وتهیه برنامههای ایمنسازی ، خدماتی و اجرایی و تحقیقاتی فرآوری آبزیان بر اساس آئیننامههای استاندارد ملی و مراجع علمی.
- هماهنگی و برنامهریزی جهت ارائه خدمات مختلف تولید محصولات شیلاتی وهمکاری در اجرای پروژههای تحقیقاتی و پیشنهاد اعتبارات مربوطه.
- گردآوری وثبت نتایج حاصله از آزمایشهای مختلف انجام شده جهت بازنگری مجدد و پیگیری.
- همکاری در ثبت سرویس و خدمات جهت تعمیر و نگهداری دستگاههای فراوری،تجهیز آزمایشگاه به لوازم و تجهیزات ایمن جهت بالابردن راندمان کاری و سلامت پرسنل.
- برنامهریزی و هماهنگی بر اساس نیازها و اولویتهای کاری که از سوی بخش اعلام میگردد.
شرح وظایف گروه تخصصی مهندسی ژنتیک مولکولی آبزیان
- تعیین اولویتهای پروژه و طرحهای تحقیقاتی زیست شناسی سلولی و مولکولی آبزیان.
- تحقیق در زمینه شناخت آبزیان و تعیین مقدار قابل بهرهبرداری با استفاده از روشهای سلولی و مولکولی و مهندسی ژنتیک.
- تهیه نقشههای ژنتیک و اشباع مولکولی ، تلفیقی و فیزیکی آبزیان و ریز ساز وارههای آنها.
- استفاده از نشانگرهای دیان (DNA) کاوشگرها و مواد زیستی و کلونهای مورد نیاز تحقیقات آبزیان.
- انجام آزمایشهای مولکولی و صدور شناسنامه ژنتیکی جهت واردات آبزیان و احراز وضع آلودگی آنها (قرنطینه) حسب تقاضای مراجع ذیربط.
- استفاده از روشهای نوین مهندسی ژنتیک و ژنتیک مولکولی به منظور تفکیک تودهها و جمعیتهای مختلف آبزیان اقتصادی کشور.
- شناسائی و انتقال ژنهای با ارزش و موثر به آبزیان مختلف (مهندسی ژنتیک) در جهت افزایش کمی و کیفی تولیدات آنها.
- بررسی ، تدوین و پیشنهاد طرحها و اجرای پروژههای تحقیقاتی پیرامون مهندسی ژنتیک و ژنتیک مولکولی.
- جمعآوری آمار ،اطلاعات، گزارشهای فنی و تخصی پیرامون مهندسی ژنتیک و ژنتیک مولکولی و تجزیه و تحلیل آنها و ارائه گزارشهای تحلیلی.
- نظارت مستمر بر نحوه پیشرفت و اجرای طرحها و پروژههای تحقیقاتی و تنظیم و ارائه گزارشهای لازم.
- مطالعه و بررسی گزارشهای نهایی پروژههای تحقیقاتی ، اصلاخ آنها و برگزاری جلسات دفاعیه.
- ایجاد لاینهای خالص آبزیان با استفاده از روشهای زیست فناوری.
- همکاری در ثبت سرویس و خدمات جهت تعمیر و نگهداری تجهیزات آزمایشگاههای ژنتیک مولکولی مراکز تحقیقاتی اعلام نیاز به لوازم و تجهیزات ایمن جهت بالابردن راندمان کاری و سلامت پرسنل.
- برنامهریزی و هماهنگی بر اساس نیازها و اولویتهای کاری که از سوی بخش اعلام میگردد.