به نژادی
1. چالش ها، راهکارها، برنامه ها و الویت های تحقیقاتی گروه به نژادی و ژنتیک
تحقیقات به نژادی گونههای سبزی و صیفی را میتوان از جنبه وجود و عدم وجود ژرم پلاسم غنی در کشور و اصلاح و معرفی رقم در شرایط کنترل شده و یا فضای باز، تقسیم بندی کرد. در هر یک از این گروهها راهکارهای تحقیقاتی متفاوتی باید مد نظر قرار گیرد. برنامههای معرفی رقم در فضای باز باید تحت شرایط کنترل شده شامل استفاده از مالچ، آبیاری کنترل شده و تنشهای شایع منطقه ای انجام گردد.
در اجرای برنامههای اصلاحی توسط بخش دولتی و خصوصی، حمایت از تولید بذر در داخل کشور بسیار مهم است. لذا تدوین سیاستهای تشویقی تولید و اصلاح بذر در داخل کشور باید مد نظر قرار گیرد. حضور کارشناسان بخش خصوصی و دولتی در مراحل اجرای تحقیقات اصلاح و تولید بذر توسط هر بخش با انعقاد قرارداد تولید دانش فنی بین بخشی از مراحل ابتدایی تا معرفی و بازاریابی رقم تولید شده، علاوه بر چابک سازی تحقیقات، کمک به سزایی در معرفی ارقام مناسب و افزایش بهرهوری در کشور خواهد داشت.
1.1. گونههای دارای ژرم پلاسم غنی در کشور
1.1.1. شرایط کنترل شده (گلخانه)
در دهه اخیر، کشت گلخانهای سبزیجات برگی از جمله ریحان، کاهو، جعفری و از کدوئیان خربزه، طالبی رواج یافته است. راهکار تحقیقاتی مناسب جهت افزایش بهرهوری تولید محصول از اینگونهها، بررسی تودهها و رقمهای موجود درکشور، جهت انتخاب سازگارترین تودهها به شرایط گلخانهای و معرفی آنها به جامعه بهره بردار و همزمان اجرای برنامه اصلاحی مناسب برای بهبود تودههای مذکور میباشد. در کوتاه مدت با توجه به ارزش افزوده حاصل از معرفی رقم های استاندارد (آزاد گرده افشان)، معرفی ارقام استاندارد در برنامه های تحقیقاتی لحاظ شده است و در ادامه معرفی رقم های هیبرید در میان مدت و بلند مدت در نظر گرفته شده است.
1.1.2. فضای باز
ایران دارای ژرم پلاسم غنی کدوئیان شامل طالبی، خربزه، هندوانه آجیلی، کدو حلوایی، کدو آجیلی، کدو تنبل، سبزیجات برگی شامل تره، شاهی، کاهو، اسفناج، ریحان، گشنیز، جعفری، شوید، مرزه، شنبلیله، ترخون، نعناع، سبزیهای محلی، سبزیجات ریشهای، غدهای و پیازی شامل موسیر، سیر، سیب زمینی، پیاز، پیازچه و زردک و سبزیجات میوهای شامل فلفل، بادمجان و... می باشد. ژنوتیپهای ذکر شده دارای پتانسیل تولید کمی و کیفی مطلوب بوده و در صورت اجرای برنامه اصلاحی تولید و معرفی رقم، رقمهای تولیدی قابلیت رقابت با بذور خارجی را داشته و حتی صادرات پایدار بذر، دور از انتظار نخواهد بود.
1.2. گونههای با ژرم پلاسم فقیر در کشور
1.2.1. شرایط کنترل شده (گلخانه)
گونههای خیار، گوجه فرنگی، فلفل و بادمجان از جمله گونههای رایج کشت گلخانهای در کشور و گونههایی شامل انواع کلم، کدو خورشتی، لوبیا سبز و کرفس و ... دارای پتانسیل کشت در گلخانه می باشد. ژرم پلاسم غنی این گونهها در داخل کشور به جز ارقام وارداتی معرفی شده، وجود ندارد. انتقال تکنولوژی با همکاری و مشارکت سه جانبه شرکتهای داخلی، خارجی و بخش دولتی مطرح و مرتبط با تولید و عرضه ارقام سبزی و صیفی، راهکار مناسب جهت تولید و معرفی ارقام جدید قابل رقابت با ارقام وارداتی، میباشد. در این راستا تقویت ژرم پلاسم کشور، ایجاد و توسعه ارتباطات بینالمللی، توسعه تولید رقم در داخل کشور و انتقال تکنولوژی به خصوص تولید بذر هیبرید قابل رقابت در عرصه بین المللی حاصل خواهد شد. در نهایت دستاورد این سیاست تهیه و تامین بذر مورد نیاز کشورخواهد بود. در این راستا مشارکت بخش خصوصی و دولتی اعم از اجرا و تحقیقات جهت ایجاد ارتباطات موثر با شرکت های مطرح در سطح بینالمللی در اسرع وقت ضروری است.
1.2.2. فضای باز
گونههای گوجه فرنگی، خیار، هندوانه، سیبزمینی، کدو خورشتی، کلمها، کرفس، بادمجان، فلفل از گونههای وارداتی رایج در فضای باز است. در مورد این گونهها انتقال تکنولوژی و استفاده از توده های بومی موجود کشور در برنامه ها اصلاحی و معرفی رقم بسیار مهم است.
1.3. نقاط قوت توجیه کننده تحقیقات به نژادی
وجود پیشینه تحقیقاتی
وجود ژرم پلاسم غنی از نظر صفات کیفی مطلوب متناسب با سلیقه مصرف کننده داخلی (عطر و طعم خیار دستگرد)
وجود ژرم پلاسم مطلوب از نظر سازگاری با شرایط اقلیمی کشور (سبزیجات برگی و کدوئیان)
وجود خزانه ژنی مطلوب از نظر مقاومت به سویه های داخلی (سفیدک سطحی اسفناج)
وجود محققان و کارشناسان فنی در بخش دولتی و خصوصی
وجود بخش دولتی، شرکت های خصوصی و دانش بنیان در زمینه تولید رقم و تکثیر بذر
وجود ایستگاه ها و تجهیزات تحقیقاتی بخش خصوصی و دولتی در مناطق مختلف کشور
وجود بازار هدف داخلی وخارجی جهت تولید و عرضه رقم تولیدی
وجود ظرفیت بالا جهت توسعه تولیدات گلخانهای و نیاز به معرفی رقم مناسب در شرایط گلخانهای (شرایط اقلیمی، نیروی انسانی ارزان، سیاست های مصوب بالادستی)
1.4. چالشها و راهکارهای تحقیقات به نژادی
1.4.1. چالش ها
عدم سرمایه گذاری کافی در تحقیقات سبزی و صیفی
عدم انتقال تکنولوژی و تامین بذرمورد نیاز در داخل کشور
ضعف قوانین و آیین نامه های حمایتی جهت تولید بذر در کشور
جایگزینی بذور وارداتی با ژرم پلاسم داخلی :
ü پایین بودن عملکرد محصول در ژرم پلاسم ناخالص داخلی
ü حساسیت به آفات و بیماری های شایع در ژرم پلاسم داخلی
ü کاهش کیفیت محصول تولید شده از ژرم پلاسم ناخالص داخلی
نبود شرایط مناسب در تکثیر و نگهداری ژرم پلاسم مورد نیاز برنامه های اصلاحی
ناکافی بودن نیروی محقق مورد نیاز در تحقیقات سبزی و صیفی کشور
نبود تعاملات بین المللی رسمی در جهت تهیه و تامین ژرم پلاسم، انتقال تکنولوژی و آموزش های تخصصی
1.4.2. راهکارها
حمایت و ایجاد زیر ساخت های مناسب تحقیقاتی در بخش دولتی و خصوصی
حمایت از تولید بذر هیبرید و استاندارد در داخل کشور حاصل از برنامه های به نژادی و انتقال تکنولوژی بذر وارداتی
حمایت از بخش خصوصی و دولتی در جهت اصلاح، تولید و تکثیر بذر گونه های بومی
کنترل و نظارت بر تولید بذر در کشور
شرکت های وارد کننده ملزم گردندکه در ازای هر واحد بذر وارداتی نیم درصد ارزش واحد بذر را در زمینه تحقیقات سبزی و صیفی کشور اعم از دولتی و خصوصی به تولید رقم اختصاص دهند.
تسهیل دسترسی به ژرم پلاسم سبزی و صیفی بانک ژن کشور به منظور استفاده در برنامه های اصلاحی
زمینه سازی و ایجاد تعامل با موسسات بین المللی شاخص در زمینه تحقیقات سبزی و صیفی (مرکز بین المللی سبزی و صیفی و ...)
1.5. برنامه ها
این برنامه ها جهت دستیابی به اهداف پژوهشکده با مشارکت سایر بخشها تدوین و اجرایی میگردد.
ü تهیه ژرم پلاسم داخلی و خارجی جهت استفاده در برنامه های اصلاحی
ü اصلاح و تولید ارقام در داخل کشور با مشارکت بخش اجرا و شرکت های خارجی و داخلی
ü ارزیابی ارقام وارداتی در قالب پروژه خاص مورد نیاز بخش خصوصی
ü اجرای پروژههای خاص فناورانه به صورت مشترک با دانشگاه ها و شرکت ها
ü ارزیابی و بهبود تودههای بومی و گزینش ژنوتیپهای برتر به صورت مشترک
1.6. الویت ها (شروع از سال 1396)
در معرفی ارقام جدید می بایست شرایط و نوع تقاضای بازار هدف در طول اجرای برنامه های به نژادی از نظر صفات کمی و کیفی، نوع مصرف، نگاه به کاهش ضایعات و برداشت مکانیزه مد نظر قرار گیرد.
1.6.1. محیط کنترل شده (گلخانه)
کوتاه مدت (تا4 سال)
تولید و معرفی ارقام مناسب کشت گلخانه کدوئیان شامل خربزه و طالبی
تولید و معرفی ارقام مناسب کشت گلخانه سبزیجات برگی
ارزیابی و معرفی ارقام مناسب تازه خوری کشت گلخانه (خیار،گوجه فرنگی، فلفل، بادمجان)
ارزیابی و معرفی ارقام متحمل به تنش زنده و غیر زنده مناسب شرایط کنترل شده (خیار و گوجه فرنگی)
بررسی و ارزیابی ژرم پلاسم سایر سبزیجات با مشارکت معاونت باغبانی
میان مدت (تا8 سال)
تولید و معرفی ارقام مقاوم به بیماری های قارچی و ویروسی کدوئیان شامل خربزه و طالبی
معرفی ارقام مناسب تولید در سیستم های نوین مانند کارخانه گیاهی (Plant Factory)
تولید و معرفی ارقام مقاوم به بیماریهای شایع
تولید و معرفی ارقام متحمل به بیماری بستر های کشت گلخانه سبزیجات غده ای، ریشه ای و پیازی
ارزیابی و معرفی ارقام متحمل به تنش های زنده و غیر زنده مناسب شرایط کنترل شده )بادمجان، فلفل، برگی)
تولید و معرفی ارقام مناسب در شرایط کنترل شده (هندوانه)
تولید و معرفی ارقام مناسب کشت گلخانه سبزیجات غده ای، ریشه ای و پیازی
بلند مدت (تا 12 سال)
تولید ارقام هیبرید مناسب برای کشت در گلخانه کدوئیان شامل خربزه و طالبی
تولید و معرفی ارقام گوجه فرنگی با بریکس بالا جهت شرایط کنترل شده
1.6.2. فضای باز
کوتاه مدت (تا4 سال)
خالص سازی و بهبود کمی و کیفی تودههای بومی سبزیجات برگی، خربزه، طالبی
ارزیابی و معرفی ارقام مقاوم به ویروس های مهم
ارزیابی و معرفی ارقام مقاوم به بیماری های قارچی مهم
بررسی عملکرد ارقام در شرایط تنش رطوبتی و بررسی تحمل به خشکی (هندوانه، خربزه، سیب زمینی، پیاز)
میان مدت (تا8 سال)
تولید و معرفی ارقام مقاوم به بیماری های قارچی و ویروسی کدوئیان شامل خربزه و طالبی
تولید و معرفی ارقام مقاوم به تنش های زنده و غیر زنده
تولید و معرفی ارقام متحمل به بیماری های بستر های کاشت سبزیجات غده ای، ریشه ای و پیازی
تولید هیبرید در سبزیجات برگی
بلند مدت (تا 12 سال)
تولید ارقام هیبرید مناسب برای کشت در گلخانه