آثار فرونشست در برخی دشت‌های چهارمحال و بختیاری مشهود است

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموز ش شاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری، سید نعیم امامی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به پدیده فرونشست و خطرات آن، اظهار کرد: پدیده فرونشست زمین در سال‌های اخیر به یکی از مخاطرات طبیعی در کشور تبدیل شده است، کاهش میزان بارندگی‌ها و برداشت‌های بی‌رویه این پدیده را تشدید کرده است، عمدتا این پدیده از نظر زمین شناختی در دشت‌هایی با آبرفت ضخیم و واجد سفره‌های آب زیرزمینی اتفاق می‌افتد.

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات وآموزش کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال وبختیاری افزود: طبیعی است که در مناطق کوهستانی، یعنی مناطق دارای آبرفت‌های ضخیم و آبدار پدیده فرونشست موضوعیت ندارد، اما در دشت‌های بین کوهستانی می‌توان شاهد این پدیده نامطلوب بود، بدیهی است که دشت‌های چهار محال وبختیاری در زمره دشت‌های بین کوهستانی قرار دارد و در صورت مهیا بودن شرایط می‌تواند با این پدیده مخرب روبرو شود.

وی با تاکید بر مهم‌ترین عوامل ایجاد فرونشست در مناطق کوهستانی و تفاوت آن با دشت‌ها، گفت: طبیعتاً دشت‌ها می‌توانند در دره‌های بین کوهستانی و فلات‌های مسطح بین رشته کوه‌ها  تشکیل شوند و پدیده فرونشست نیز می‌تواند در این نواحی اتفاق بیفتد، مثال بارز این وضعیت در برخی دشت‌های چهارمحال وبختیاری مشهود است، از دیدگاه آسیب شناسی، تخلیه منابع آب زیرزمینی موجب ایجاد یک نوع خشکسالی مصنوعی به نام فرونشست زمین می‌شود، این پدیده تنها ناشی از مدیریت نادرست منابع آبی باتوجه به تغییرات اقلیمی است، بنابراین از نظر علل وقوع، تفاوتی بین مناطق مسطح و دشت‌ها و دشت‌های بین کوهستانی وجود ندارد.

امامی در خصوص وضعیت فرونشست زمین در چهارمحال و بختیاری، توضیح داد: در این استان، باوجود گزارشات پراکنده‌ای که حکایت از وقوع فرونشست دارند، هنوز مطالعات و پژوهش‌های علمی جامعی به انجام نرسیده و در واقع پدیده فرونشست، مستندسازی نشده است، بر این اساس نمی‌توان نقاط بحرانی مشخصی را معرفی کرد.

دانشیار مرکز تحقیقات وآموزش کشاورزی ومنابع طبیعی چهارمحال وبختیاری ادامه داد: در حال حاضر مطالعات و پژوهش‌هایی در زمینه فرونشست در دشت شهرکرد، توسط مرکز تحقیقات وآموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان و نیز شرکت آب منطقه‌ای استان در دست انجام است، مشاهدات و بررسی‌های آغازین نشانگر آن است که پدیده فرونشست در دشت شهرکرد هنوز به حد بحرانی و تهدیدکننده نرسیده و می‌توان با مدیریت صحیح منابع آب از تشدید آن جلوگیری کرد.

وی با اشاره به نقش برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و تاثیر آن در تشدید فرونشست، یادآور شد: از نظر سازوکار علمی، معمولا آب‌های زیرزمینی در دشت‌ها لابه‌لای ذرات شن و ماسه‌ای قرار دارد و آبرفت را تشکیل می‌دهند، زمانیکه سطح آب‌ها پایین می‌رود و برای چندین سال این اتفاق می‌افتد، آرام آرام فضای خالی که در گذشته با آب پر شده بود با هوا پر شده و به ذرات ریز و درشت فشار وارد می‌کند، سپس کم کم آن فضای خالی توسط ذرات ریز پر می‌شود و شاهد این هستیم که دشت دچار فرونشست می‌شود، یعنی کم کم سطح دشت پایین می‌رود و دچار افتادگی می‌شود که این افتادگی به دلیل این است که ذرات ریز خرد و میان ذرات درشت جای می‌گیرند.

امامی بیان کرد: اگر افت آب زیرزمینی در اثر برداشت های بی‌رویه طی سال‌های طولانی ادامه پیدا کند، هر ساله شاهد پر شدن فضاهای بیشتری در آبرفت به وسیله ذرات ریز رسوبی هستیم و نتیجه آن نشست بیشتر دشت و فرو افتادن دشت‌ها یا همان فرونشست خواهد شد، به عبارتی دلیل اصلی فرونشست افت شدید سطح آب زیرزمینی در دشت‌ها بر اثر برداشت بی‌رویه است.

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات وآموزش کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه اجرای طرح‌های آبخیزداری در کاهش خطر فرونشست و حفظ منابع آب زیرزمینی موثر است، خاطرنشان کرد: هرگونه اقدام اجرایی و مدیریتی که بتواند آب‌های ناشی از بارش را به داخل سفره‌های آب زیرزمینی هدایت وتزریق کند در کنترل و پیشگیری از تشدید پدیده فرونشست موثراست.

وی اضافه کرد: پروژه‌های آبخیزداری از جمله آبخوان‌داری و پخش سیلاب از جمله مهمترین اقدامات برای کاهش مخاطرات فرونشست است، در اثر اجرای این پروژه‌ها و ورود مقادیر قابل توجهی از آب‌ ناشی از بارش باران به داخل سفره‌های آب زیرزمینی، از افت سطح استابی جلوگیری و بدین ترتیب از تداوم و تشدید پدیده فرونشست اجتناب می‌شود.

امامی یادآور شد: هر رویدادی که باعث جاری شدن سریع آب در سطح زمین و تخلیه آن به آبراهه‌های پایین دست شود در واقع مانع ورود آب‌های ناشی از بارش به سفره‌های آب زیرزمینی شده و به مرور در این نواحی دشت‌ها، با افت سطح آب زیرزمینی روبرو خواهد شد و بنابراین قطع پوشش گیاهی اعم از جنگل، مرتع و فرسایش سطحی خاک باعث کاهش زمان تمرکز آب از بالادست تا آبراهه‌های پایین دست شده و مانع نفوذ آب به داخل دشت و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی می‌شوند.

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات وآموزش کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال وبختیاری با اشاره به مخاطرات فرونشست در  آسیب به زیرساخت‌های روستایی، جاده‌ها، خطوط انتقال آب و تأسیسات عمرانی، توضیح داد: طبیعتاً فرونشست در دشت‌ها می‌تواند کلیه ابنیه عمرانی احداث شده برروی این اراضی را تهدید کند، در مناطقی که شهرها و روستاها در نواحی مسطح و دشت‌ها احداث شده‌اند، فرونشست باعث نشست نامتقارن پی ابنیه و در نهایت تخریب آن‌ها می‌شود، این اتفاق در برخی نواحی کشور از جمله نواحی شهری اصفهان قابل مشاهده است، خوشبختانه هنوز چنین خساراتی دراین استان ثبت نشده و انتظار می‌رود با مدیریت صحیح منابع آبی در شهرستان‌های استان به ویژه شهرکرد-،سفیددشت وخانمیرزا از تشدید و توسعه فرونشست جلوگیری شود.