عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور در گفتگو با روزنامه «دنیای اقتصاد» گفت:
بارندگیهای اخیر فرصتی برای تقویت کشت پاییزه است
نیازعلی ابراهیمیپاک عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور در گفتوگو با روزنامه «دنیای اقتصاد» اظهار کرد: بارندگیهای اخیر بهعنوان نخستین بارشهای مناسب پاییز، نقش مؤثری در آمادهسازی زمین برای کشت و تأمین رطوبت مورد نیاز خاک دارند. تداوم بارشها تا آذرماه میتواند به استقرار بهتر گیاه، افزایش سطح سبز مزارع و بهبود شرایط کشت محصولات پاییزه کمک کند. این بارندگیها در اراضی دیم برای کشت محصولاتی مانند گندم و جو و در اراضی آبی برای تأمین بخشی از نیاز آبی محصولات و کاهش فشار بر منابع آب اهمیت دارند. همچنین، در صورت مناسب بودن بارشهای بهاره، امکان افزایش عملکرد محصولات کشاورزی نیز وجود خواهد داشت.
وی با اشاره به پراکنش جغرافیایی بارندگیهای اخیر افزود: بخش قابلتوجهی از بارشهای چند روز گذشته در محدوده رشتهکوه البرز و مناطق امتدادیافته تا نواحی مرکزی کشور رخ داده است؛ این در حالی است که مناطق غربی و رشتهکوه زاگرس نیز از مهمترین پهنههای آبخیز کشور و مناطق فعال کشاورزی به شمار میروند. با این حال، نباید بارندگیهای مقطعی را به معنای جبران خشکسالیهای گذشته دانست؛ چراکه کسری انباشته منابع آب کشور با چند نوبت بارندگی برطرف نمیشود و بازگشت به شرایط مناسب، به دستکم ۱۵ تا ۲۰ سال بارندگی در شرایط مشابه سالهای پربارش، همراه با مدیریت مصرف و کاهش برداشت از منابع آبی نیاز دارد.
ابراهیمیپاک یکی از چالشهای مهم در بهرهبرداری از بارندگیها را ضعف زیرساختهای آبخیزداری و آبخوانداری دانست و تصریح کرد: در صورت اجرای طرحهای مناسب در سرشاخههای آبخیز و مناطق مستعد، امکان ذخیره آب باران و تقویت تغذیه منابع آب زیرزمینی فراهم میشود. در غیر این صورت، بخش قابلتوجهی از بارشهای شدید به روانآب تبدیل شده و از دسترس خارج میشود. بنابراین، مدیریت بارندگی صرفاً به ثبت میزان بارش یا افزایش ورودی سدها محدود نیست، بلکه باید سازوکارهای لازم برای حفظ و ذخیره آب در حوضههای آبخیز فراهم شود.
این عضو هیئت علمی درباره تأثیر بارندگیها بر تغییر الگوی کشت اظهار کرد: بارشهای یک فصل نمیتوانند مبنای توسعه پایدار سطح زیرکشت یا تغییر ترکیب محصولات کشاورزی باشند؛ زیرا شرایط اقلیمی ممکن است در سال آینده کاملاً متفاوت باشد. الگوی کشت باید بر اساس ظرفیت منابع آب و خاک، شرایط اقلیمی، اقتصاد تولید و ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی کشاورزان تعیین شود. در بسیاری از مناطق، ترکیب کشت طی سالیان گذشته از ظرفیت واقعی منابع آب و خاک فاصله گرفته و به ناترازی منابع منجر شده است؛ ازاینرو، اصلاح و در صورت لزوم جابهجایی ترکیب محصولات برای حفظ منابع و تداوم اقتصادی فعالیت کشاورزی ضروری است.
وی با تأکید بر اینکه اجرای الگوی کشت صرفاً با ابلاغ برنامه از سوی وزارت جهاد کشاورزی امکانپذیر نیست، گفت: تحقق این سیاست به همکاری وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، دولت و دستگاههای استانی نیاز دارد. همچنین، تسهیلات بانکی، مشوقهای اقتصادی و حمایتهای بیمهای باید بهگونهای طراحی شوند که کشاورزان برای کشت محصولات متناسب با ظرفیت آبی منطقه انگیزه داشته باشند؛ چراکه بدون توجیه اقتصادی، نمیتوان انتظار تغییر ترکیب کشت را صرفاً از طریق توصیه و سیاستهای دولتی داشت.
ابراهیمیپاک در ادامه درباره بازگشت محصولات کشاورزی به مناطقی که در سالهای گذشته به دلیل کمآبی از چرخه تولید خارج شدهاند، خاطرنشان کرد: بارندگیهای اخیر بهتنهایی ثبات لازم برای این موضوع را فراهم نمیکنند و بازگشت پایدار این محصولات به تداوم شرایط مناسب اقلیمی در چند سال متوالی و بهبود وضعیت منابع آب منطقه وابسته است. در غیر این صورت، با بازگشت خشکسالی، تولید محصولاتی که به آب بیشتری نیاز دارند، دوباره با مشکل مواجه خواهد شد.
وی در پایان تأکید کرد: بارندگیهای اخیر زمانی به فرصتی پایدار برای بخش کشاورزی تبدیل میشوند که با مدیریت مصرف آب، توسعه زیرساختهای آبخیزداری و اصلاح الگوی کشت همراه باشند. افزایش سطح زیرکشت بدون توجه به ظرفیت پایدار منابع آب، میتواند در سالهای کمبارش خسارتهای جدی به کشاورزان و منابع طبیعی وارد کند؛ ازاینرو، حمایتهای اعتباری، بیمهای و اقتصادی دولت باید در راستای انتخاب محصولات سازگار با شرایط هر منطقه هدایت شود.

نظر شما :